Yazdırmak için tıklayın Eposta Olarak göndermek için tıklayın Yorum Eklemek için tıklayın
'Rüşvetle Mücadele Komisyonu'
6 Şubat 2014, Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU
, Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU

“İyi yönetişim ve rüşvete karşı mücadele mercii” (md. 130), anayasal bağımsız otoriteler (md. 125-130) (ABO) arasında. Varlık nedeni, demokrasinin güçlenmesine katkıda bulunmak olan ABO’ların çalışmasını kolaylaştırmak, bütün devlet kuruluşlarının yükümlülüğü.
Tüzel kişilik, malî ve yönetsel özerklikle donatılan ABO, Halkın Temsilcileri Meclisi (HTM) tarafından nitelikli çoğunlukla seçilir. Yıllık raporlarını, kendisine karşı sorumlu oldukları Meclis’e sunar.
 
ABO, beş ayrı alanda kurulmuş: Seçimler, Görsel-İşitsel İletişim, İnsan Hakları, Sürdürülebilir Gelişme ve Gelecek Kuşakların Hakları, İyi Yönetişim ve Rüşvete Karşı Mücadele.
Sonuncusu, kamu sektörü ve özel sektörde rüşvetle ilgili arama-tarama, gerekli kovuşturma ve soruşturmaları yaparak, bunları ilgili makamlara iletir. Yetki alanına giren yasa tasarıları konusunda kendisine danışma mecburiyeti var.
Bu vb. düzenlemede, geçmişte yaşanan Anayasa ve demokrasi dışı olumsuzlukların yeniden ortaya çıkmaması yönünde açık bir irade var. Geçiş dönemi yolsuzlukları araştırma komisyonu raportörü Prof. Baccouche, Başkan Bin Ali kütüphanesinde İbni Haldun Mukaddime’si arkasından 40 milyon doların çıktığını söylemişti…
 
Geçen hafta yapım sürecine ilişkin özelliklerine değindiğim Tunus Anayasası (26 Ocak 2014), geçmişe tepki ötesinde, geleceğe yönelik özellikleri ile de açıklanmalı.
Mesela, ABO’ları “yerel iktidar” bölümü izliyor: Adem-i merkeziyet, belediye, iller ve bölgelerin oluşturduğu yerel topluluklarda somutlaşır. Seçimle belirlenen kurullarca yönetilen yerel topluluklar, tüzel kişiliğe, malî ve yönetsel özerkliğe sahip… Yerel topluluk Konseylerinin temsili organı olan Yerel Topluluklar Yüksek Konseyi’nin merkezi, başkent dışında bulunur. (…)
Bir karşılaştırma: ülkemize göre, yüzölçümü çok küçük olan, insan topluluğu bakımından da çok daha az ve türdeş olan Tunus, adem-i merkeziyete 12 madde özgülemiş; 1982 Anayasası ise, tek bir madde.
 
Değinilen iki kategori, genel olarak anayasal denge ve denetim mekanizmalarında anlamını buluyor:
Uzunca bir önsözü izleyen 149 maddelik metnin ilk bölümü, genel ilklere ayrılmış. Hak ve özgürlükler de ayrıntılı biçimde düzenleniyor (md. 21-49): Bu bölümde dikkat çeken özellikler, “insan haysiyeti” ve “eşitlik” ilkelerinin, hak ve özgürlüklerin hem dayanağı, hem de ölçütü olarak öngörülmesi. Örnek, “Her tutuklu, haysiyetini koruyan insanca bir muamele görme hakkına sahiptir.”
 
Devlet, seçimle gelinen kurullarda kadın ve erkek eşitliğini sağlamaya çalışır. Devlet, kadına karşı şiddeti ortadan kaldırmak için gerekli önlemleri alır.
Su hakkı güvence altına alınmıştır. Suyun korunması ve akılcı kullanımı, Devlet ve toplum için bir ödevdir. (…)
Ve “geriye götürülmezlik” ilkesi: bu Anayasa’da güvencelenen hak ve özgürlükler alanındaki kazanımlara dokunan değişiklik yapılamaz.
Halk, yasama yetkisini temsilcileri aracılığıyla Halkın Temsilcileri Meclisi (HTM) veya referandum yoluyla kullanır (md. 50). Muhalefet, HTM’nin ayrılmaz bir bileşeni: Maliye komisyonu başkanlığının ve dış ilişkiler komisyonu raportörlüğünün kendisine verilmesi zorunlu.
 
Anayasa’nın açıkça ihlâli nedeniyle Cumhurbaşkanı(CB) için, HTM üyelerinin çoğunluğunun girişimiyle gerekçeli gensoru önergesi verilebilir. Üçte iki çoğunlukla verilen görevden alma kararı, Anayasa Mahkemesi’ne gönderilir. AYM de, 2/3 çoğunlukla CB’yi görevden alır.
CB ile hükümet başkanı arasındaki yetki uyuşmazlıkları, AYM kararıyla giderilir.
 
Hakimler Yüksek Kurulu, 4 organdan oluşur:
 
- Adlî Yargı Konseyi, İdarî Yargı Konseyi, Malî Yargı Konseyi,
- Her üç yargı Konseyinin Genel Kurulu.
Her kurul, çoğunluğu seçimle belirlenen (ve 2/3’ü yargıç) üyelerden oluşur.
Yönetsel ve malî özerklikle donatılan HYK, adaletin bağımsızlığının güvencesi. Yargı sistemine ilişkin yasa tasarılarının HYK’ya sunulması zorunlu. Adalet Bakanı, HYK’da yer almaz.
Anayasa Mahkemesi (AYM), bir kez 9’ar yıl görev yapabilen 12 üyeden oluşur. HTM, üyeleri, önerilen adaylar içinden 3/5 çoğunlukla seçer. Üyelerin 1/3’ü, her üç yılda bir yenilenir. AYM, yasa tasarıları, anayasa değişiklik tasarıları ve yürürlüğe girmeden önce uluslararası sözleşmeler üzerinde önceden denetim yapar. İtiraz yoluyla denetim de yapar.
Türkiye için de esin kaynağı olarak alınabilecek ve burada değinilen özgün yönlerine karşın, İslâm ile sivil Devlet arasında uzlaşma arayışı, Tunus Anayasası’nın en büyük zaafı. Acaba bu konuda Türkiye, Tunus için esin kaynağı olamaz mıydı? İşte, sorunun düğüm noktası burası!

[Bu yazı 1143 kez okundu]
Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU

YAZARIN DİĞER YAZILARI: [91]
[26 Aralık 2016] Parlamentarizm kalkıyor, ama başkanlık gelmiyor. ... [2 Ağustos 2016] Adil yargılama neden önemli? ... [2 Mayıs 2016] Anayasa'ya aykırı anayasa değişikliği ... [10 Şubat 2016] Yerli ve milli anayasa çelişkisi ... [28 Ocak 2016] 'Türkiye'de çevre adaleti' Avrupa Parlamentosu'nda. ... [31 Aralık 2015] 'Demokratik özerklik' talebi, Anayasa ihlali mi? (Güç bizim, kural ise sizin.) ... [30 Aralık 2015] Sivil toplum örgütleri Anayasa sınavında. ... [17 Aralık 2015] Anayasa konusunda muhalefete düşen görev ... [3 Aralık 2015] Tahir Elçi, 'hukuksuzluk' kurbanı. ... [19 Kasım 2015] 'Yeni Anayasa' deme hakkınız yok, eğer; ... [12 Kasım 2015] Anayasa bahane, başkanlık şahane... ... [5 Kasım 2015] Sivil toplumun demokratik gücü... ... [15 Ekim 2015] "Ankara Katliamı"na hukuki yaklaşım ... [8 Ekim 2015] "Muhalefet lideri" Davutoğlu'nu dinlerken ... [3 Eylül 2015] Kutsanan yaşam ise barış, ölüm ise savaş ... [13 Ağustos 2015] Seçim yolunda anayasa dışı tuzaklar ... [30 Temmuz 2015] Müstafi hükümet ve kamu düzeni... ... [2 Temmuz 2015] AKP ve 'Havuz'u: 'Savaşa evet, koalisyona hayır!' ... [30 Haziran 2015] Seçmen freni: Yasama ittifakı için azınlık hükümeti ... [28 Mayıs 2015] Anayasa Mahkemesi seçimlerle ilgili karar vermeli ... [21 Mayıs 2015] Yüksek Seçim Kurulu (YSK): Karar seçenekleri... ... [7 Mayıs 2015] 'Eski Türkiye'/AKP-Saray ittifakı: 'Yeni Türkiye' ... [17 Mart 2015] Parlamenter rejimi işler kılmak için... ... [29 Ocak 2015] Partiler, seçim ve 'yeni' anayasa sınavına ne kadar hazır? ... [15 Ocak 2015] Bizdeki İslâm: Korkan mı, korkutan mı? ... [8 Ocak 2015] 3. büyük korku: Hukuk ... [25 Aralık 2014] Güvensizlik ve istikrarsızlık sarmalında ba(ğ)zı yasalar ... [11 Aralık 2014] İnsan hakları mı, mezhep mi? ... [4 Aralık 2014] İktidarın iki büyük korkusu: ... ... [6 Kasım 2014] Yargılamada makul süre: Amaç ve araç çelişkisi ... [30 Ekim 2014] Anayasa'ya aykırı yasa önerisi... ... [2 Ekim 2014] Özgürlükten kaçışın 10. yılı... ... [11 Eylül 2014] 'Anayasa oyunu'na gelinmeye! ... [4 Eylül 2014] "Eski" hükümetle "yeni" Türkiye ... [21 Ağustos 2014] Resmi Gazete engeli: "Seçilme" itirafı ... [7 Ağustos 2014] CB seçimleri: Yanlış ve doğrular ... [31 Temmuz 2014] 'Yeni' Türkiye'de insan hakları... ... [17 Temmuz 2014] Ama hangi anayasa ... [10 Temmuz 2014] Ne vesayet, ne de siyaset makamı ... [7 Temmuz 2014] Halk, neyi oylayacak? ... [26 Haziran 2014] Silivri'yi 'darbeciler' mi inşa etti? ... [20 Haziran 2014] Tekli zorlama ve toplu onarım ikilemi ... [12 Haziran 2014] '.En çok ihlal kararı verilen ülke' ... [5 Haziran 2014] AYM, toplu özgürlükler sınavında ... [29 Mayıs 2014] 'Başkanlık Kaldıracı', 'Demokrasi Şalı' demek... ... [22 Mayıs 2014] Düzenleme/Denetleme ve Yaptırım ... [8 Mayıs 2014] CB seçimi: Yarışma-çatışma ikilemi ... [24 Nisan 2014] "Konusu suç teşkil eden emir." ... [17 Nisan 2014] MİT devleti inşasında AYM sınavı ... [10 Nisan 2014] Halk iradesine saygısızlık... ... [27 Mart 2014] Tek parti değil, koalisyon... ... [20 Mart 2014] 'Torba politikası' tutar mı? ... [6 Mart 2014] Anayasa'ya aykırı 'demokratikleşme' ... [27 Şubat 2014] Hukuk yoksa, çete var.. ... [13 Şubat 2014] Anayasa'ya "Açık Aykırılık" ... [30 Ocak 2014] Tunus, Türkiye'yi esinleyebilir mi? ... [23 Ocak 2014] ". Din ile siyasetin bir arada yürümediği" ... [16 Ocak 2014] Suçlu sayılmama ilkesini de karartan suçlular ... [2 Ocak 2014] 2014: "Hukukla tanışma" yılı olabilecek mi? ... [27 Aralık 2013] Yargıçlar, demokrasi aktörü olabilecek mi? ... [20 Aralık 2013] Anayasa, yargıçları da bağlar... ... [12 Aralık 2013] İnsan Hakları Dünya Mahkemesi ve Türkiye ... [5 Aralık 2013] Mısır, Tunus ve Türkiye ... [21 Kasım 2013] "Hamaney Kürdistan'da." ... [14 Kasım 2013] Muhafaza-kar(lı)lık ve sınırlar ... [31 Ekim 2013] Yeni bir anayasa değişikliği desteklenmeli mi? ... [24 Ekim 2013] 'AB İlerleme Raporu' yansız mı? ... [22 Ağustos 2013] Demokrasi yoluyla hizmet... ... [8 Ağustos 2013] Yönetimin adı ne? ... [21 Haziran 2013] Fişleyen, "Milli İrade" mi? ... [11 Nisan 2013] Oligarşi mi, anayasal monarşi mi? ... [29 Mart 2013] 'Barış sürecinde' siyaset ve hukuk ... [15 Mart 2013] YA AVRUPA OLMASAYDI? ... [7 Mart 2013] 4. Yargı paketi ve hukuk güvenliği ... [1 Mart 2013] "TEK" SEVENLER ÜLKESİNDE " YARGI BİRLİĞİ" ... [21 Şubat 2013] Yanlışlar zincirinde: Yetkisiz AKP, etkisiz CHP ... [14 Şubat 2013] İki 'ucu açık': Avrupa ve Anayasa ... [1 Şubat 2013] İHAM önündeki Türkiye (Birinci mi, sonuncu mu?) ... [3 Ocak 2013] 2013 neden önemli? ... [1 Kasım 2012] Anayasal krizi mi, demokrasi eksiği mi? ... [27 Eylül 2012] Bireysel başvuru etkili olabilir mi? ... [27 Temmuz 2012] Yaz gündemi ve özgürlükler ... [19 Temmuz 2012] "İnsan hakları alanında temayüz" edenler. ... [12 Temmuz 2012] "Yargı hizmetlerinin etkinleştirilmesi"nde hak ihlalleri... ... [5 Temmuz 2012] DGM-ÖYM-BACM : sayısal çoğunluğu kalıcı kılma araçları mı? ... [28 Haziran 2012] Havacılık hizmetlerinde grev yasağı, Anayasa'ya aykırı ... [22 Haziran 2012] AKP/AYM: Putin-Medvedev ... [9 Mart 2012] DENGE VE DENETLEME SİSTEMİ DE NE DEMEK? ... [1 Mart 2012] "28 ŞUBAT"A HAYIR, AMA YETMEZ...! ... [27 Ocak 2012] Anayasa tipolojisinde Türkiye... (Anayasa zamanı ve mekânı.) ... [3 Kasım 2011] İnsan (enkazda), fikri (hapiste)... ...
Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU
BU SITENIN ÖNCELIKLI AMACI Ülkede evrensel, çagdas ve toplumcu bir hukuk ve yönetim anlayisini egemen kilmak üzere,
HUKUKÇULAR VE SORUMLULUK DUYAN HERKES ortak akil üretebilecekleri, ortak tutum belirleyebilecekleri bir iletisim, paylasim ve tartisma ortaminda BULUSTURMAKTIR.
Yeni Yaklasimlar, ortak çalisma ürünüdür. Sitede yer alan yazilardan yazari sorumludur. Kaynak gösterilerek alinti yapilabilir.
Websitesi ile lgili sorulariniz için buraya tiklayin. Diger konularla ilgili sorulariniz için iletisim sayfasindan ilgili kisi ile irtibata geçebilirsiniz.
Yeni Yaklasimlar © 2016 - [ARENA YAZILIM] - E-Müvekkil Pro™