Yazdırmak için tıklayın Eposta Olarak göndermek için tıklayın Yorum Eklemek için tıklayın
İnsan Hakları Dünya Mahkemesi ve Türkiye
12 Aralık 2013, Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU
, Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU

 Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 10/12/1948 tarihli ve 217 (111) sayılı kararıyla kabul edilen ilişik 'İnsan Hakları Evrensel Beyanname'sinin Resmi Gazete ile yayınlanması ve yayımdan sonra okullarda ve diğer eğitim müesseselerinde okutulması ve yorumlanması ve bu beyanname hakkında radyo ve gazetelerde münasip neşriyatta bulunulması… Bakanlar Kurulunun 6/4/1949 tarihli toplantısında kararlaştırılmıştır.” ( R.G.: 27 Mayıs 1949-16199).

Denetim düzeneklerine doğru…

İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (İHEB), Birleşmiş Milletler Örgütü’nün sonraki insan hakları belgeleri ile somutlaştırılmış; izleme komiteleri yoluyla denetim mekanizmaları oluşturulmuştur. İnsan Hakları Komitesi, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Konseyi, İşkenceye Karşı Komite ve Çocuk Hakları Komitesi, bunların başında gelmekte.

Buna karşılık, insan haklarının yargı yoluyla korunması, ancak bölgesel ölçekte kurulan mahkemelerle gerçekleştirilebildi: İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi, Amerikalılararası İnsan Hakları Mahkemesi, İnsan Hakları Afrika Mahkemesi.

BM ölçeğinde ise, insan haklarının komite yoluyla korunmasının ötesinde somut adımlar, İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (1993) ve Uluslararası Ceza Mahkemesi (2002) ile sınırlı kaldı. BM İnsan Hakları Sözleşme ve Protokollerini ihlâl eden taraf devletler üzerinde yargı denetimi yapan bir mahkemenin kurulması yönünde somut adım, İHEB’in 60. yılında atıldı: İnsan Hakları Dünya Mahkemesi (İHDM).

Dünya Mahkemesi üzerine

Aradan geçen beş yılda İHDM’nin görev ve yetkilerini belirleyen 54 maddelik bir statü tasarısı hazırlandı. Yürürlüğe girdiğinde, hukuken bağlayıcı nitelik taşıyan kararlarına taraf devletler, uyma yükümlülüğü altına girecek.

Uygulanacak kurallar olarak, Medenî ve Siyasal Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (1966) ve protokolleri ile Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, (1966) başta gelmek üzere, Kadınların Siyasal Haklarına ilişkin Sözleşme’den (1952), Engelli Kişilerin Hakları Üzerine Uluslararası Sözleşme’ye (2006) kadar uzanan başlıca BM İnsan Hakları belgeleri var.

Kişi bakımından yetki konusunda başlıca yenilik, sorumluluk alanının devletle sınırlı tutulmayıp, devlet dışı toplulukları da kapsamına alması. İnsan hakları ihlâllerinde sorumluluk, devlet dışı topluluklara da yayılmak suretiyle, aslında “evrensel” sorumluluk kavramına denk düşen bir bağlam öngörülüyor.

İHDM yolunda İsviçre’nin resmi girişimi, Norveç, Brezilya ve Katar gibi devletlerce desteklenmekte.

Dünya Mahkemesi kurulursa, en azından şu üçlü katkıdan söz edilebilecek:

  • BM Komitelerinin yargısal olmayan denetimlerinden kaynaklanan boşluk doldurulması.
  • Bireysel başvurular “evrenselleştirilerek” Dünya Mahkemesi, bölgeler ve alt-bölgeler arasında var olan etkililik farklılıklarını gidermeye katkı; insan hakları bölgesel başvuru mekanizmaları bulunmayan mekânlarda hakları ihlâl edilen bireylere uluslararası yargısal başvuru olanağı.
  • Dünya Mahkemesi'nce geliştirilecek içtihat yoluyla, “evrensel” bir sorumluluk yolunun açılmasına katkı.

Ya Türkiye?

- 1949: İHEB’i izleyen aylarda Resmî Gazete’de yayımlanan -ve yukarıda alıntılanan- Bakanlar Kurulu kararı, tek parti dönemi açısından da anlamlı ve önemli.

- 2004: Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne taraf olma iradesi, Anayasa’ya şu şekilde yansıtıldı: “Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez.” (md. 38/son). Soru: Türkiye, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne neden taraf olmadı ve ne zaman taraf olacak? Beklenen ne?

- 2013: 65. yılında, İHEB’de yer alan haklar bir yana, yargısal güvence altında bulunan İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa’nın gereklerini yerine getirmeyen bir siyasal iktidarın, İnsan Hakları Dünya Mahkemesi’nin kurulmasına yaklaşımı olumlu olabilir mi?

Bu sorulara yanıt arayışı, eğer açıkça Anayasa ihlâli anlamına gelen resmî söylem, işlem ve eylemler, ortaya konmaz ise, sanal bir arayışın ötesine geçmez. Çünkü, insan hakları gününde bile, idare, yargı ve yasamada, hak ihlal edici uygulama ve söylemler hız kesmiyor. Sadece üç kesit:

-İnsan hakları örgütlerine basın açıklaması engeli.

-255 sanıklı Gezi iddianamesi (Aynı gün İHAM’dan beş mahkümiyet kararı. Gezi davalarından da birçok ihlal kararı çıkacağı bugünden belli…).

-TBMM’de, düşünce ve ifade özgürlüğü temelinde demokratik toplumsal muhalefeti bile dışlayıcı bir “milli irade” söylemi.

 

 

[Bu yazı 1625 kez okundu]
Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU

YAZARIN DİĞER YAZILARI: [91]
[26 Aralık 2016] Parlamentarizm kalkıyor, ama başkanlık gelmiyor. ... [2 Ağustos 2016] Adil yargılama neden önemli? ... [2 Mayıs 2016] Anayasa'ya aykırı anayasa değişikliği ... [10 Şubat 2016] Yerli ve milli anayasa çelişkisi ... [28 Ocak 2016] 'Türkiye'de çevre adaleti' Avrupa Parlamentosu'nda. ... [31 Aralık 2015] 'Demokratik özerklik' talebi, Anayasa ihlali mi? (Güç bizim, kural ise sizin.) ... [30 Aralık 2015] Sivil toplum örgütleri Anayasa sınavında. ... [17 Aralık 2015] Anayasa konusunda muhalefete düşen görev ... [3 Aralık 2015] Tahir Elçi, 'hukuksuzluk' kurbanı. ... [19 Kasım 2015] 'Yeni Anayasa' deme hakkınız yok, eğer; ... [12 Kasım 2015] Anayasa bahane, başkanlık şahane... ... [5 Kasım 2015] Sivil toplumun demokratik gücü... ... [15 Ekim 2015] "Ankara Katliamı"na hukuki yaklaşım ... [8 Ekim 2015] "Muhalefet lideri" Davutoğlu'nu dinlerken ... [3 Eylül 2015] Kutsanan yaşam ise barış, ölüm ise savaş ... [13 Ağustos 2015] Seçim yolunda anayasa dışı tuzaklar ... [30 Temmuz 2015] Müstafi hükümet ve kamu düzeni... ... [2 Temmuz 2015] AKP ve 'Havuz'u: 'Savaşa evet, koalisyona hayır!' ... [30 Haziran 2015] Seçmen freni: Yasama ittifakı için azınlık hükümeti ... [28 Mayıs 2015] Anayasa Mahkemesi seçimlerle ilgili karar vermeli ... [21 Mayıs 2015] Yüksek Seçim Kurulu (YSK): Karar seçenekleri... ... [7 Mayıs 2015] 'Eski Türkiye'/AKP-Saray ittifakı: 'Yeni Türkiye' ... [17 Mart 2015] Parlamenter rejimi işler kılmak için... ... [29 Ocak 2015] Partiler, seçim ve 'yeni' anayasa sınavına ne kadar hazır? ... [15 Ocak 2015] Bizdeki İslâm: Korkan mı, korkutan mı? ... [8 Ocak 2015] 3. büyük korku: Hukuk ... [25 Aralık 2014] Güvensizlik ve istikrarsızlık sarmalında ba(ğ)zı yasalar ... [11 Aralık 2014] İnsan hakları mı, mezhep mi? ... [4 Aralık 2014] İktidarın iki büyük korkusu: ... ... [6 Kasım 2014] Yargılamada makul süre: Amaç ve araç çelişkisi ... [30 Ekim 2014] Anayasa'ya aykırı yasa önerisi... ... [2 Ekim 2014] Özgürlükten kaçışın 10. yılı... ... [11 Eylül 2014] 'Anayasa oyunu'na gelinmeye! ... [4 Eylül 2014] "Eski" hükümetle "yeni" Türkiye ... [21 Ağustos 2014] Resmi Gazete engeli: "Seçilme" itirafı ... [7 Ağustos 2014] CB seçimleri: Yanlış ve doğrular ... [31 Temmuz 2014] 'Yeni' Türkiye'de insan hakları... ... [17 Temmuz 2014] Ama hangi anayasa ... [10 Temmuz 2014] Ne vesayet, ne de siyaset makamı ... [7 Temmuz 2014] Halk, neyi oylayacak? ... [26 Haziran 2014] Silivri'yi 'darbeciler' mi inşa etti? ... [20 Haziran 2014] Tekli zorlama ve toplu onarım ikilemi ... [12 Haziran 2014] '.En çok ihlal kararı verilen ülke' ... [5 Haziran 2014] AYM, toplu özgürlükler sınavında ... [29 Mayıs 2014] 'Başkanlık Kaldıracı', 'Demokrasi Şalı' demek... ... [22 Mayıs 2014] Düzenleme/Denetleme ve Yaptırım ... [8 Mayıs 2014] CB seçimi: Yarışma-çatışma ikilemi ... [24 Nisan 2014] "Konusu suç teşkil eden emir." ... [17 Nisan 2014] MİT devleti inşasında AYM sınavı ... [10 Nisan 2014] Halk iradesine saygısızlık... ... [27 Mart 2014] Tek parti değil, koalisyon... ... [20 Mart 2014] 'Torba politikası' tutar mı? ... [6 Mart 2014] Anayasa'ya aykırı 'demokratikleşme' ... [27 Şubat 2014] Hukuk yoksa, çete var.. ... [13 Şubat 2014] Anayasa'ya "Açık Aykırılık" ... [6 Şubat 2014] 'Rüşvetle Mücadele Komisyonu' ... [30 Ocak 2014] Tunus, Türkiye'yi esinleyebilir mi? ... [23 Ocak 2014] ". Din ile siyasetin bir arada yürümediği" ... [16 Ocak 2014] Suçlu sayılmama ilkesini de karartan suçlular ... [2 Ocak 2014] 2014: "Hukukla tanışma" yılı olabilecek mi? ... [27 Aralık 2013] Yargıçlar, demokrasi aktörü olabilecek mi? ... [20 Aralık 2013] Anayasa, yargıçları da bağlar... ... [5 Aralık 2013] Mısır, Tunus ve Türkiye ... [21 Kasım 2013] "Hamaney Kürdistan'da." ... [14 Kasım 2013] Muhafaza-kar(lı)lık ve sınırlar ... [31 Ekim 2013] Yeni bir anayasa değişikliği desteklenmeli mi? ... [24 Ekim 2013] 'AB İlerleme Raporu' yansız mı? ... [22 Ağustos 2013] Demokrasi yoluyla hizmet... ... [8 Ağustos 2013] Yönetimin adı ne? ... [21 Haziran 2013] Fişleyen, "Milli İrade" mi? ... [11 Nisan 2013] Oligarşi mi, anayasal monarşi mi? ... [29 Mart 2013] 'Barış sürecinde' siyaset ve hukuk ... [15 Mart 2013] YA AVRUPA OLMASAYDI? ... [7 Mart 2013] 4. Yargı paketi ve hukuk güvenliği ... [1 Mart 2013] "TEK" SEVENLER ÜLKESİNDE " YARGI BİRLİĞİ" ... [21 Şubat 2013] Yanlışlar zincirinde: Yetkisiz AKP, etkisiz CHP ... [14 Şubat 2013] İki 'ucu açık': Avrupa ve Anayasa ... [1 Şubat 2013] İHAM önündeki Türkiye (Birinci mi, sonuncu mu?) ... [3 Ocak 2013] 2013 neden önemli? ... [1 Kasım 2012] Anayasal krizi mi, demokrasi eksiği mi? ... [27 Eylül 2012] Bireysel başvuru etkili olabilir mi? ... [27 Temmuz 2012] Yaz gündemi ve özgürlükler ... [19 Temmuz 2012] "İnsan hakları alanında temayüz" edenler. ... [12 Temmuz 2012] "Yargı hizmetlerinin etkinleştirilmesi"nde hak ihlalleri... ... [5 Temmuz 2012] DGM-ÖYM-BACM : sayısal çoğunluğu kalıcı kılma araçları mı? ... [28 Haziran 2012] Havacılık hizmetlerinde grev yasağı, Anayasa'ya aykırı ... [22 Haziran 2012] AKP/AYM: Putin-Medvedev ... [9 Mart 2012] DENGE VE DENETLEME SİSTEMİ DE NE DEMEK? ... [1 Mart 2012] "28 ŞUBAT"A HAYIR, AMA YETMEZ...! ... [27 Ocak 2012] Anayasa tipolojisinde Türkiye... (Anayasa zamanı ve mekânı.) ... [3 Kasım 2011] İnsan (enkazda), fikri (hapiste)... ...
Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU
BU SITENIN ÖNCELIKLI AMACI Ülkede evrensel, çagdas ve toplumcu bir hukuk ve yönetim anlayisini egemen kilmak üzere,
HUKUKÇULAR VE SORUMLULUK DUYAN HERKES ortak akil üretebilecekleri, ortak tutum belirleyebilecekleri bir iletisim, paylasim ve tartisma ortaminda BULUSTURMAKTIR.
Yeni Yaklasimlar, ortak çalisma ürünüdür. Sitede yer alan yazilardan yazari sorumludur. Kaynak gösterilerek alinti yapilabilir.
Websitesi ile lgili sorulariniz için buraya tiklayin. Diger konularla ilgili sorulariniz için iletisim sayfasindan ilgili kisi ile irtibata geçebilirsiniz.
Yeni Yaklasimlar © 2016 - [ARENA YAZILIM] - E-Müvekkil Pro™