Yazdırmak için tıklayın Eposta Olarak göndermek için tıklayın Yorum Eklemek için tıklayın
Osmanlı'da bilim
28 Mayıs 2012, Taha AKYOL
, Taha AKYOL

İSMET Berkan dünkü yazısında “Belki Taha Akyol kızacak ama” diyerek Osmanlı’nın Kanuni döneminin ortalarından itibaren bilime ilgisizleşmeye başladığını yazdı, çöküşün temel sebeplerinden birinin bu olduğunu belirtti.
 

Şimdi, ‘belki İsmet Berkan kızacak ama’ bu konuda benim ne düşündüğümü, ne yazdığımı bilmeden hüküm vermiş! Evet, benim Selçuklu ve Osmanlı kültür mirası hakkında hassasiyetim büyüktür. Sanırım Berkan bundan hareketle yanlış bir sonuca varmış.
Yine de teşekkür, bilimde geri kalmamız konusunu gündeme getirmiş oldu.

Doğu’nun yükselişi

Hemen belirteyim, “Bilim ve Yanılgı” adlı kitabımda, Osmanlı’da matematik, tıp, fizik, astronomi gibi bilim dallarında hiçbir zaman geçmişteki İbni Heysem, Harezmi, El Kindi, İbni Sina düzeyine bile ulaşılamadığını, 16. yüzyıldan sonra daha da gerilendiğini yazdım (s. 74-81).

‘Osmanlılarda bilim’ sorununa bilim tarihinin genel dinamikleri açısından bakmalıyız.

İslam’da bilimlerin 12. yüzyılda zirveye çıktığı, bilinen bir gerçektir. Kıtalar arası İslam coğrafyasında farklı kültürlerle temaslar, büyük şehir merkezlerinin oluşması, deniz ve kara ticaretinin gelişmesi gibi dinamikler zihinleri açmış, bilimsel bilgilere merak ve ihtiyaç da yaratmıştı.

10. yüzyılda Ebul Vefa’nın “Tüccarlar ve İdareciler İçin Matematik” kitabı yazması, bu dinamiğin bir simgesidir.

Batı’nın yükselişi

Fakat 12. ve 13. yüzyıllarda Mogol istilasının İslam şehir altyapısını mahvetmesi ve Haçlı Seferleri’nde Akdeniz ticaretinin İtalyanların eline geçmesi, tarihçi Braudel’in deyimiyle İslam şehirlerini “kasabaya dönüştürdü”.

“Kasaba zihniyeti”
nin hakim olması, İslam’da felsefe ve bilimlerin gerilemesinin temel sebebidir.

Buna karşılık, 13. yüzyılda İtalyan matematikçi Leonardo Fibonacci’nin “Tüccarlar ve İdareciler İçin Matematik” kitabı yazması, şehir ve ticaret dinamiğinin nasıl yer değiştirdiğini gösteren bir örnektir. Bu sebeple, Rönesans ve Galileo İtalya’da ortaya çıkacaktı.

İlim ve medrese

İslam tarihinde iki bilim ve eğitim geleneği belirleyici oldu: Biri deneysel bilimlerle ve felsefeyle ilgili “beyt’ül hikme” (felsefe evi) ve “dar’ül ulûm” (ilimler evi) geleğidir. 12. yüzyılın sonuna kadar bilimin evrensel meşalesi oldular.

Öbürü, toplumda inanç birliği sağlamak ve devletlere hukukçu yetiştirmek için kurulan “medrese” geleneği... Osmanlı kurulduğunda “dar’ul ulûm” geleneği sönmüş, medrese geleneği çoktan hakim olmuştu. Medrese hiçbir zaman felsefe ve bilimleri benimsemedi. Osmanlı’daki büyük matematikçiler, mimar, hekim ve denizciler medreseden değil “enderun”dan ve bir de usta-çırak ilişkileriyle yetişti, bir Ebul Vefa, bir İbni Sina çıkmadı.

Siyasi yapı da önemlidir, Roma medeniyeti de bir Aristo, bir Öklides çıkarmamıştı!

Var olan bilgiler devletin ve toplumun o sıralardaki pratik ihtiyaçlarını karşıladığı için fazlasına pek ihtiyaç da duyulmadı. Avrupa’da yeni bir bilimin geliştiğini, mağlup düştüğümüz savaşlarda fark ettik.

Sıra temel bilimlerde

Ağır sorunlar daima bilimin “pratik” tarafına, teknik ve teknolojiye öncelik vermemize sebep oldu.  İlk modern bilim kurumumuz olan Mühendishane 1773’te askeri denizcilik için kuruldu.

Hem Darülfünun’da, hem Cumhuriyet’in 1933’te kurduğu Üniversite’de “temel bilimler” yönünde ciddi adımlar atılmış olsa da esasen pratik ihtiyaçlar ve siyasi öncelikler belirleyici oldu. Mesela ideolojik tercihlerle antropolojiye fizikten çok önem verildi.

Bilhassa dışa açılma, piyasa ekonomisi, rekabet gibi dinamikler geliştikçe devlet ve toplum olarak  “temel bilimler”in önemini geçmişteki her dönemden daha iyi anlıyoruz.

(Hürriyet)

[Bu yazı 1613 kez okundu]
Taha AKYOL

YAZARIN DİĞER YAZILARI: [50]
[28 Nisan 2014] Siyaset hukuku ezerse ... [17 Mart 2014] Bundan sonra ... [12 Mart 2014] Gidiş nereye? ... [25 Eylül 2013] Dinde reform ... [9 Nisan 2013] Kimlik çatışmaları ... [30 Mart 2013] Eyalet sistemi ... [20 Mart 2013] Savcı ne diyor? ... [14 Şubat 2013] 4. Paket ... [8 Şubat 2013] Yargı sorunu ... [4 Ocak 2013] Hukukla ilgili iki konu ... [31 Aralık 2012] 'Devrim' gibi! ... [13 Kasım 2012] İdam mümkün mü? ... [18 Ekim 2012] 'Büyük Başbakan zavallı Obama' ... [5 Eylül 2012] Türbülans zamanı ... [20 Ağustos 2012] Demir ağlar ... [16 Ağustos 2012] Propaganda ... [11 Ağustos 2012] Çözmek ama nasıl ... [8 Ağustos 2012] Hazreti Ali ve mezhepler ... [28 Temmuz 2012] Aleviler, Sünniler ... [9 Temmuz 2012] Tanrı parçacığı ve Tanrı ... [7 Temmuz 2012] Yargıya güvenmek ... [4 Temmuz 2012] Cezada ne değişti? ... [29 Haziran 2012] 'Özel yetkili' kalkacak mı? ... [23 Haziran 2012] 3. Yargı Paketi? ... [4 Haziran 2012] Batman'dan bakarak Kürt meselesi ... [16 Mayıs 2012] İki başlı Türkiye! ... [10 Mayıs 2012] Başkanlık sistemi? ... [4 Mayıs 2012] Mahkeme iptal eder mi? ... [17 Nisan 2012] Atatürk döneminde iktisat ve hukuk ... [28 Mart 2012] Başbuğ davası ... [15 Mart 2012] Yeni tahliyeler gelecek mi? ... [3 Mart 2012] İşte pilot dava ... [22 Şubat 2012] 'Zararlı çocuk!' ... [18 Şubat 2012] CMK'ya liberal ayar ... [9 Şubat 2012] Adalet Bakanı'na açık çağrı ... [18 Ocak 2012] Horoz dövüşü ... [13 Ocak 2012] Hukuk sorunu ... [10 Ocak 2012] Yetki tartışması ... [6 Ocak 2012] Özel mahkemeler yetkisizdir! ... [22 Aralık 2011] 1915'te ne oldu? ... [8 Aralık 2011] İktidar yalpaladı ... [1 Aralık 2011] Dersim konusunda İnönü ve Bayar ... [26 Kasım 2011] Dersim ve devrim ... [25 Kasım 2011] Dersim dersleri ... [7 Kasım 2011] KCK ve hukuk ... [17 Ekim 2011] Kapitalizmin sonu mu geldi? ... [14 Ekim 2011] İslam nereye? ... [13 Temmuz 2011] Osmanlı'da bilim niye gelişmedi? ... [22 Haziran 2011] HSYK atamaları ... [22 Ocak 2011] Bir öneri. ...
Taha AKYOL
BU SITENIN ÖNCELIKLI AMACI Ülkede evrensel, çagdas ve toplumcu bir hukuk ve yönetim anlayisini egemen kilmak üzere,
HUKUKÇULAR VE SORUMLULUK DUYAN HERKES ortak akil üretebilecekleri, ortak tutum belirleyebilecekleri bir iletisim, paylasim ve tartisma ortaminda BULUSTURMAKTIR.
Yeni Yaklasimlar, ortak çalisma ürünüdür. Sitede yer alan yazilardan yazari sorumludur. Kaynak gösterilerek alinti yapilabilir.
Websitesi ile lgili sorulariniz için buraya tiklayin. Diger konularla ilgili sorulariniz için iletisim sayfasindan ilgili kisi ile irtibata geçebilirsiniz.
Yeni Yaklasimlar © 2016 - [ARENA YAZILIM] - E-Müvekkil Pro™