Yazdırmak için tıklayın Eposta Olarak göndermek için tıklayın Yorum Eklemek için tıklayın
Başkanlık sistemi?
10 Mayıs 2012, Taha AKYOL
, Taha AKYOL

ADALET ve Kalkınma Partisi’nin 2007 Seçim Bildirgesi’nde “Parlamenter sistem esas alınmalıdır” denilerek cumhurbaşkanının yetkilerinin buna göre düzenlenmesi yani azaltılması isteniyordu. Şimdi ise tam tersine, başkanlık sistemi isteniyor!
 

Gerekçe olarak bugünkü sistemimizde etkin “denetim” yapılamadığı söyleniyor. Yani, yasama organı yürütme organını yeterince denetleyemiyor.

Bu doğru bir tespittir. Ama sebebi muhalefetin zayıf ve bütün partilerde parti içi demokrasinin cılız olmasıdır. Adayların ön seçimle değil, parti merkezlerinin tercihiyle belirlenmesi milletvekillerinin partilerde de parlamentoda “denetim” yapma konusunda aktif olmalarını zorlaştırıyor.

Bunlar maalesef gerçek... Fakat zayıf muhalefet ve “uyumlu” parti yapılarının üstüne güçlü bir başkan oturtmak nasıl bir sonuç verir?!

Sistemin temelleri

Başkanlık sistemi kâğıt üzerinde çok iyidir; kuvvetler ayrılığı nettir, hükümet krizleri olmaz, yönetim istikrarlıdır... Fakat Amerika’da başarılı olan bu sistemin dayandığı siyasi gelenekler ve kültürel temeller çok farklıdır: ‘Başkan’lar parti lideri değildir, partilerde liderlik geleneği yoktur... Partiler disiplinli değildir. Eyalet sistemi hem başkanın merkezi otoritesini frenler, hem yasama organında katı parti disiplini oluşmasını engeller. Siyasi kültür liberal ve yumuşaktır, kavgacı değildir.

Bu kültürün ve geleneğin olmadığı yerlerde başkanlık sistemi o kadar başarılı olamıyor.

Evet, parlamenter sistemlerde yelpazenin parçalanması ve istikrarlı hükümetler kurulamaması gibi sorunlar görülebilmektedir. Bizdeki koalisyonlu dönemlerin istikrarsız “kayıp yıllar”ı bunun bir örneğidir. Fakat bizim gibi parlamenter geleneğe sahip ülkelerde böyle derin istikrarsızlıklara çare olarak başkanlık sistemine geçilmemiş, geçilememiştir. Mesela Fransa’da yüz yıllık istikrarsızlık sorunu General De Gaulle’ün inisiyatifiyle yarı başkanlık sistemine geçilerek aşılmıştır.

Sistem aktarmak yerine

Türkiye’de başkanlık sistemini tartışmanın faydası siyasi kültürümüzü zenginleştirmek olabilir. Fakat parlamenter sistemden başkanlık sistemine geçmek pek çok sorun yaratır. Yargı yönetiminden tutun, bakanlıklar teşkilatına ve il idaresine kadar binden fazla kanunu değiştirmek gerekecektir! Bunun kavgalarını ve doğuracağı sürtüşmeleri düşünün!

Bu yüzdendir ki, parlamenter sistemden başkanlık sistemine normal usullerle geçen ülke yoktur. Ülkeler ya Amerika gibi ilk kurulurken, ya da eski komünist ülkeler gibi, sistem bütünüyle çöktükten sonra yeni baştan kurulurken başkanlık sistemini inşa ediyorlar. Konuya ilgi duyanlara Cose Antonio Cheibub’un Presidentialism, Parliamentarism and Democracy adlı eserini tavsiye ederim.

Türkiye’de 12 Eylül Anayasası ve parça bölük anayasa değişiklikleri parlamenter sistemdeki yetki-sorumluluk dengesini bozmuştur... Bugün tek parti iktidarı ve siyasi istikrar vardır ama ileride yeniden koalisyonlar kargaşası da karşımıza çıkabilir... Evet ama çözüm, yüz yıllık parlamenter geleneğimizin ve kurumlarımızın üstüne başkanlık sistemini ‘aktarmak’ değildir. Parlamenter sistemin etkin ve dengeli işlemesini sağlayacak düzeltmelerin neler olacağı konusunda kafa yormamız gerekmektedir.

Günlük kavgalarımızdan parlamenter bir anayasa yapabiliyor muyuz ki, bir de sistem kavgası yapalım?!

(Hürriyet)

[Bu yazı 1577 kez okundu]
Taha AKYOL

YAZARIN DİĞER YAZILARI: [50]
[28 Nisan 2014] Siyaset hukuku ezerse ... [17 Mart 2014] Bundan sonra ... [12 Mart 2014] Gidiş nereye? ... [25 Eylül 2013] Dinde reform ... [9 Nisan 2013] Kimlik çatışmaları ... [30 Mart 2013] Eyalet sistemi ... [20 Mart 2013] Savcı ne diyor? ... [14 Şubat 2013] 4. Paket ... [8 Şubat 2013] Yargı sorunu ... [4 Ocak 2013] Hukukla ilgili iki konu ... [31 Aralık 2012] 'Devrim' gibi! ... [13 Kasım 2012] İdam mümkün mü? ... [18 Ekim 2012] 'Büyük Başbakan zavallı Obama' ... [5 Eylül 2012] Türbülans zamanı ... [20 Ağustos 2012] Demir ağlar ... [16 Ağustos 2012] Propaganda ... [11 Ağustos 2012] Çözmek ama nasıl ... [8 Ağustos 2012] Hazreti Ali ve mezhepler ... [28 Temmuz 2012] Aleviler, Sünniler ... [9 Temmuz 2012] Tanrı parçacığı ve Tanrı ... [7 Temmuz 2012] Yargıya güvenmek ... [4 Temmuz 2012] Cezada ne değişti? ... [29 Haziran 2012] 'Özel yetkili' kalkacak mı? ... [23 Haziran 2012] 3. Yargı Paketi? ... [4 Haziran 2012] Batman'dan bakarak Kürt meselesi ... [28 Mayıs 2012] Osmanlı'da bilim ... [16 Mayıs 2012] İki başlı Türkiye! ... [4 Mayıs 2012] Mahkeme iptal eder mi? ... [17 Nisan 2012] Atatürk döneminde iktisat ve hukuk ... [28 Mart 2012] Başbuğ davası ... [15 Mart 2012] Yeni tahliyeler gelecek mi? ... [3 Mart 2012] İşte pilot dava ... [22 Şubat 2012] 'Zararlı çocuk!' ... [18 Şubat 2012] CMK'ya liberal ayar ... [9 Şubat 2012] Adalet Bakanı'na açık çağrı ... [18 Ocak 2012] Horoz dövüşü ... [13 Ocak 2012] Hukuk sorunu ... [10 Ocak 2012] Yetki tartışması ... [6 Ocak 2012] Özel mahkemeler yetkisizdir! ... [22 Aralık 2011] 1915'te ne oldu? ... [8 Aralık 2011] İktidar yalpaladı ... [1 Aralık 2011] Dersim konusunda İnönü ve Bayar ... [26 Kasım 2011] Dersim ve devrim ... [25 Kasım 2011] Dersim dersleri ... [7 Kasım 2011] KCK ve hukuk ... [17 Ekim 2011] Kapitalizmin sonu mu geldi? ... [14 Ekim 2011] İslam nereye? ... [13 Temmuz 2011] Osmanlı'da bilim niye gelişmedi? ... [22 Haziran 2011] HSYK atamaları ... [22 Ocak 2011] Bir öneri. ...
Taha AKYOL
BU SITENIN ÖNCELIKLI AMACI Ülkede evrensel, çagdas ve toplumcu bir hukuk ve yönetim anlayisini egemen kilmak üzere,
HUKUKÇULAR VE SORUMLULUK DUYAN HERKES ortak akil üretebilecekleri, ortak tutum belirleyebilecekleri bir iletisim, paylasim ve tartisma ortaminda BULUSTURMAKTIR.
Yeni Yaklasimlar, ortak çalisma ürünüdür. Sitede yer alan yazilardan yazari sorumludur. Kaynak gösterilerek alinti yapilabilir.
Websitesi ile lgili sorulariniz için buraya tiklayin. Diger konularla ilgili sorulariniz için iletisim sayfasindan ilgili kisi ile irtibata geçebilirsiniz.
Yeni Yaklasimlar © 2016 - [ARENA YAZILIM] - E-Müvekkil Pro™