Yazdırmak için tıklayın Eposta Olarak göndermek için tıklayın Yorum Eklemek için tıklayın
Atatürk döneminde iktisat ve hukuk
17 Nisan 2012, Taha AKYOL
, Taha AKYOL

YILDIZ Teknik Üniversitesi’ndeki panelin konusu “Atatürk Döneminde İktisat ve Hukuk Zihniyeti”, konuşmacılar Prof. Ahmet Güner Sayar ve ben...
 

Prof. Ahmet Güner Sayar bu konuda en yetkili birkaç isimden biridir. Osmanlı İktisat Düşüncesinin Çağdaşlaşması adlı eseri, sahasında ‘tek’tir. Konuşmasında klasik Osmanlı insan tipinin, piyasa ekonomisinin gerektirdiği “rasyonel iktisadi birey” yani girişimci zihniyetine sahip olmadığını anlattı. Avrupa karşısında Osmanlı ekonomisinin bu yüzden çöktüğünü belirtti.
Tanzimat’ın ekonomik liberalizmi aynı sebepten olumsuz sonuçlar vermişti. Abdülhamit’ten itibaren “Müslüman girişimci” yetiştirme siyaseti izlenmiş, liberal ekonomi yerine “himayeci” politikalar önem kazanmıştı.
Cumhuriyet devletçiliği bu gelişimin sonucudur, cumhuriyetle iktisadi liberalizm tasfiye edilmiştir. 1930’ların devletçi ekonomisi başarılı olmuştur. Fakat devletçiliğin uzun süre devam ettirilmesi de “rekabetçi insan” tipinin yetişmesini engelleyebilirdi.
İktisadi gelişmede temel sorun “girişimci” sınıf sorunudur.

‘En şanlı Meclis’

Ben konuşmamda 1876 tarihli Osmanlı anayasasına liberal fikirlerin hâkim olduğunu belirttim: Temel gaye, devletin (sultanın) yetkilerini sınırlandırarak vatandaş hürriyetlerini genişletmektir. Bunun için kuvvetler ayrılığı ilkesi benimsenmiş, yargı bağımsızlığı ayrıntılı olarak düzenlenmişti. 89. maddede “olağanüstü mahkemeler kurulamaz” hükmü yer alıyordu.
Milli Mücadele elbette “kuvvetler birliği” ilkesini gerektirmiş, yasama, yürütme ve siyasi konularda yargı erki Meclis’te toplanmıştır.
Tarihimizdeki “en şanlı Meclis” olan 1. Meclis, demokratiktir, sağ ve sol her fikir ve bütün toplum kesimleri temsil edilmiştir, Meclis’te kuvvetli bir muhalefet vardır.
“İstiklal Mahkemeleri” de vardır fakat Meclis’in etkili denetimi altındadır.

Tek Parti dönemi

İnkılaplar dönemi anayasa hukuku bakımından ‘Tek Parti’ rejimidir. Meclis tek parti disiplini altındadır. Konuşmamda rakamlarla izah ettim, Meclis denetim işlevini de kaybetmiştir.
1921 ve 1924 anayasalarında “kuvvetler birliği” ilkesi benimsenmiştir.
Osmanlı anayasasındaki “olağanüstü mahkemeler kurulamaz” hükmü 1924 Anayasası’na alınmış, onun için İstiklal Mahkemeleri devam etmiştir; hem de artık Meclis’in hiçbir denetimi olmadan!
İtalya’dan Ceza Kanunu alınırken siyasi suçların cezaları son derece şiddetlendirilmiştir.
Özgürlükler alanında geriye gidilen daha otoriter bir dönemdir, fakat hukuk sistemimizde eksiksiz modernleşme sağlanmıştır: Başta Medeni Kanun olmak üzere temel kanunlar Batı’dan alınmıştır.
Rejimde erkler cumhurbaşkanı elinde toplanmıştır.

İki simgesel hukukçu

Meşrutiyet’in hukuki liberalizminin simgesi, anayasa profesörü Babanzade İsmail Hakkı Bey’in 1913’te basılan Hukuk-ı Esasiye adlı ders kitabıdır. Montesquieu’nün kuvvetler ayrılığını ve bireysel özgürlükleri savunur.
‘İnkılap’ döneminin simgesi ise anayasa profesörü Vasfi Raşid Sevig’in 1938’de basılan Türkiye Cumhuriyeti Esas Teşkilat Hukuku adlı ders kitabıdır. Rousseau’nun kuvvetler birliği ilkesini savunur, Türk inkılabının orijinal sisteminin “bütün erklerin Şef’te toplanması” olduğunu anlatır. (s. 227 )
Konuşmamda 1961 Anayasası’nda kuvvetler ayrılığının kabulü ile cumhuriyetin evriminin yeniden liberal felsefe yönünde bir sürece girdiğini, bunun 1980’lerden itibaren hızlandığını anlattım. İlginçtir, paralel şekilde ekonomide de piyasa ekonomisi benimsenmiştir.
Yüz elli yıllık modernleşme çizgimiz liberalizm, siyasi ve iktisadi devletçilik, tekrar liberalizm aşamalarından geçiyor.

(Hürriyet)

[Bu yazı 1555 kez okundu]
Taha AKYOL

YAZARIN DİĞER YAZILARI: [50]
[28 Nisan 2014] Siyaset hukuku ezerse ... [17 Mart 2014] Bundan sonra ... [12 Mart 2014] Gidiş nereye? ... [25 Eylül 2013] Dinde reform ... [9 Nisan 2013] Kimlik çatışmaları ... [30 Mart 2013] Eyalet sistemi ... [20 Mart 2013] Savcı ne diyor? ... [14 Şubat 2013] 4. Paket ... [8 Şubat 2013] Yargı sorunu ... [4 Ocak 2013] Hukukla ilgili iki konu ... [31 Aralık 2012] 'Devrim' gibi! ... [13 Kasım 2012] İdam mümkün mü? ... [18 Ekim 2012] 'Büyük Başbakan zavallı Obama' ... [5 Eylül 2012] Türbülans zamanı ... [20 Ağustos 2012] Demir ağlar ... [16 Ağustos 2012] Propaganda ... [11 Ağustos 2012] Çözmek ama nasıl ... [8 Ağustos 2012] Hazreti Ali ve mezhepler ... [28 Temmuz 2012] Aleviler, Sünniler ... [9 Temmuz 2012] Tanrı parçacığı ve Tanrı ... [7 Temmuz 2012] Yargıya güvenmek ... [4 Temmuz 2012] Cezada ne değişti? ... [29 Haziran 2012] 'Özel yetkili' kalkacak mı? ... [23 Haziran 2012] 3. Yargı Paketi? ... [4 Haziran 2012] Batman'dan bakarak Kürt meselesi ... [28 Mayıs 2012] Osmanlı'da bilim ... [16 Mayıs 2012] İki başlı Türkiye! ... [10 Mayıs 2012] Başkanlık sistemi? ... [4 Mayıs 2012] Mahkeme iptal eder mi? ... [28 Mart 2012] Başbuğ davası ... [15 Mart 2012] Yeni tahliyeler gelecek mi? ... [3 Mart 2012] İşte pilot dava ... [22 Şubat 2012] 'Zararlı çocuk!' ... [18 Şubat 2012] CMK'ya liberal ayar ... [9 Şubat 2012] Adalet Bakanı'na açık çağrı ... [18 Ocak 2012] Horoz dövüşü ... [13 Ocak 2012] Hukuk sorunu ... [10 Ocak 2012] Yetki tartışması ... [6 Ocak 2012] Özel mahkemeler yetkisizdir! ... [22 Aralık 2011] 1915'te ne oldu? ... [8 Aralık 2011] İktidar yalpaladı ... [1 Aralık 2011] Dersim konusunda İnönü ve Bayar ... [26 Kasım 2011] Dersim ve devrim ... [25 Kasım 2011] Dersim dersleri ... [7 Kasım 2011] KCK ve hukuk ... [17 Ekim 2011] Kapitalizmin sonu mu geldi? ... [14 Ekim 2011] İslam nereye? ... [13 Temmuz 2011] Osmanlı'da bilim niye gelişmedi? ... [22 Haziran 2011] HSYK atamaları ... [22 Ocak 2011] Bir öneri. ...
Taha AKYOL
BU SITENIN ÖNCELIKLI AMACI Ülkede evrensel, çagdas ve toplumcu bir hukuk ve yönetim anlayisini egemen kilmak üzere,
HUKUKÇULAR VE SORUMLULUK DUYAN HERKES ortak akil üretebilecekleri, ortak tutum belirleyebilecekleri bir iletisim, paylasim ve tartisma ortaminda BULUSTURMAKTIR.
Yeni Yaklasimlar, ortak çalisma ürünüdür. Sitede yer alan yazilardan yazari sorumludur. Kaynak gösterilerek alinti yapilabilir.
Websitesi ile lgili sorulariniz için buraya tiklayin. Diger konularla ilgili sorulariniz için iletisim sayfasindan ilgili kisi ile irtibata geçebilirsiniz.
Yeni Yaklasimlar © 2016 - [ARENA YAZILIM] - E-Müvekkil Pro™