Yazdırmak için tıklayın Eposta Olarak göndermek için tıklayın Yorum Eklemek için tıklayın
Anayasa tipolojisinde Türkiye... (Anayasa zamanı ve mekânı.)
27 Ocak 2012, Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU
, Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU
Son yıllarda slogan haline geldiği halde, “yeni anayasa”, “mekân ve zaman boyutları” bir yana, “anlam” yönünden bile genellikle göz ardı edildiBu bakımdan, 2011’deki gelişmelerin, tartışma alanını genişletmesi beklenir. Mesela,“MENA Bölgesinde anayasal evrimler” başlıklı toplantı (Tunus, 20 Ocak 2012), sistemleştirme üzerine yeni malzemeler sunmuyor değil.
 
Anayasa rüzgârı, Tunus ve Mısır’la sınırlı kalmadı. Fas, Libya, Bahreyn ve Yemen de, “anayasal hareketler” içinde... Kullanılan araçlar tıpkı olmasa da, izlenen amaç aynı: uzun zamandır ihlal edilen ve biçimsel kalan bir anayasaya bağlayıcı hukuki değer kazandırmak.
 
Orta-Doğu ve Kuzey Afrika (MENA) Bölgesinde bir yıldır oluşan anayasal süreçler, şu üçlü tipolojide somutlaşıyor:
 
1)Toptan kopuş ve yeni anayasa: mevcut rejime “devrim yoluyla” son veren Tunus, Mısır ve Libya, tümden kopuş yoluyla yeni anayasal düzeni kurma sürecinde.
 
*Tunus, genel oyla 23 Ekim 2011’de seçilen Ulusal Anayasa Meclisi yoluyla yeni anayasa yapım çalışmasına başlamak üzere.
 
*Mısır, kopuşu Tunus’a göre farklı şekilde yaşadı: 15 Şubat 2011’de Anayasa Reform Komisyonu oluşturuldu. 19 Mart'ta, Anayasa değişikliği halkoyunca kabul edildi. 30 Mart'ta, Silahlı Kuvvetler Yüksek Konseyi, geçiş anayasası niteliğinde bir “Anayasa Bildirisi” yayımladı. Dört ay süren seçimlere gidildi: Parlamento (29 Kasım 2011-10 Ocak 2012) ve Senato (29 Ocak-11 Mart). Yeni anayasa yazımı için Parlamento ve Senato’dan 100 kişilik “Kurucu Meclis” seçilecek.
 
*Libya’da, geçiş dönemi hükümetinin kuruluşundan (23 Ekim 2011) itibaren 8 ay içinde bir“Ulusal Kongre” seçilecek. Kongre, bir anayasa yazım komitesi belirleyecek.
 
2) Devamlılıkta yeni anayasa; eski rejimle toptan kopuşa varmaksızın anayasanın yenilenmesi, mevcut kurumları tümden kaldırmadan temel felsefenin kökten değişimi demek. Yeni anayasaya geçiş, yürürlükteki anayasal çerçeve içerisinde gerçekleşiyor. Fas, tipik örnek olarak gösteriliyor. Yeni Anayasa, Kral tarafından belirlenen bir uzmanlar komitesi tarafından hazırlandı. 1 Temmuz 2011 referandumuyla kabul edildi…
3) Devamlılıkta anayasal düzeltme; hüküm süren anayasal düzen, köklü bir biçimde değişikliğe  uğramaksızın, devamlılık sürecinde revizyona tabi tutuluyor. Bahreyn ve Moritanya, bunun örnekleri. Bahreyn’de 15 Ocak 2012’de duyurulan anayasal reform, Parlamento’ya daha çok yetki vermeyi öngörüyor... Moritanya’da ise, demokrasiyi güçlendirmek amacıyla, başkanlık çoğunluğu ile muhalefetteki dört parti arasında temel konular üzerinde diyalog eşgüdümü, somut ürünlerini vermeye başladı.
 
Anayasal zaman ve mekân bakımından, görünen o ki, 2010’lar, Akdeniz’in güneyi için “anayasa on yılı” olacak. Bu, anayasacılık ekseninde kayma anlamına da gelir. Daha doğrusu, Batı merkezli anayasacılık dışında yeni anayasal eksenler oluşuyor.
 
Türkiye, bu anayasal gelişmelerin neresinde? İzlenen yol bakımından “anayasal düzenin devamlılığında yenileme” süreci, tipolojide ikinci kategoriye yerleştiriyor. Artılar da var: değiştirmeyi tasarladığı anayasal düzende, serbest seçimler yoluyla yasama meclisini 8 kez yeniledi. Her yeni Meclis, Anayasayı, türev kurucu iktidar sıfatıyla, yürürlükteki usul kuralları çerçevesinde gözden geçirdi. Bir kısmını Anayasa Mahkemesi denetledi, bazılarını halk onayladı.
 
Bu nedenle, Anayasa Uzlaşma Komisyonu’nun usule özen göstermesi yerinde, hatta gerekli. Buna karşılık, yeni anayasayı yazacak Komisyon, adı geçen ülkeler içerisinde en az yetkili olanı. Dolayısıyla, Komisyon’un önünde, hem hukuki hem de yerindelik bakımından ciddi sorunlar var. Katılım sürecinde yetki paylaşımı bir yana, uzmanlardan yararlanma yolu bile, hayli eğreti…
 
Öte yandan, adı geçen ülkeler, Türkiye’ye de “bakıyor”!. Bu nedenle, anayasal yetki kullanan merciler için, “anayasal mekân” kavramı da önem taşıyor.
 
Türkiye ve MENA ülkeleri arasında “anayasal etkileşim” süreci nasıl işler? En çok anayasal ve demokratik deneyime sahip bir ülke olduğu halde, kurucu iktidara çok mesafeli duran Türkiye, yöntem konusunda, esen “anayasal rüzgâr”ı görmezlik edemez.
 
Ya içerik? Bu konuda, “Türkiye modeli” dillendirilmiyor değil. Bu yönden esinleme olasılığı, insan haklarını demokrasinin altyapısı olarak -laik devlet modelinde- özümseyebilmesiyle doğru orantılı. Çünkü, özgünlüğü bundan geliyor. Buna karşılık, yürürlükteki Anayasa’ya bile saygıda zorlanan bir Türkiye, örnek alınma bir yana, tam tersine, MENA ülkelerini damgalayan“uygulanmayan anayasa” kategorisine sürüklenmekten kendini alıkoyamaz.
 
(Birgün 26.01.2012)
[Bu yazı 2172 kez okundu]
Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU

YAZARIN DİĞER YAZILARI: [91]
[26 Aralık 2016] Parlamentarizm kalkıyor, ama başkanlık gelmiyor. ... [2 Ağustos 2016] Adil yargılama neden önemli? ... [2 Mayıs 2016] Anayasa'ya aykırı anayasa değişikliği ... [10 Şubat 2016] Yerli ve milli anayasa çelişkisi ... [28 Ocak 2016] 'Türkiye'de çevre adaleti' Avrupa Parlamentosu'nda. ... [31 Aralık 2015] 'Demokratik özerklik' talebi, Anayasa ihlali mi? (Güç bizim, kural ise sizin.) ... [30 Aralık 2015] Sivil toplum örgütleri Anayasa sınavında. ... [17 Aralık 2015] Anayasa konusunda muhalefete düşen görev ... [3 Aralık 2015] Tahir Elçi, 'hukuksuzluk' kurbanı. ... [19 Kasım 2015] 'Yeni Anayasa' deme hakkınız yok, eğer; ... [12 Kasım 2015] Anayasa bahane, başkanlık şahane... ... [5 Kasım 2015] Sivil toplumun demokratik gücü... ... [15 Ekim 2015] "Ankara Katliamı"na hukuki yaklaşım ... [8 Ekim 2015] "Muhalefet lideri" Davutoğlu'nu dinlerken ... [3 Eylül 2015] Kutsanan yaşam ise barış, ölüm ise savaş ... [13 Ağustos 2015] Seçim yolunda anayasa dışı tuzaklar ... [30 Temmuz 2015] Müstafi hükümet ve kamu düzeni... ... [2 Temmuz 2015] AKP ve 'Havuz'u: 'Savaşa evet, koalisyona hayır!' ... [30 Haziran 2015] Seçmen freni: Yasama ittifakı için azınlık hükümeti ... [28 Mayıs 2015] Anayasa Mahkemesi seçimlerle ilgili karar vermeli ... [21 Mayıs 2015] Yüksek Seçim Kurulu (YSK): Karar seçenekleri... ... [7 Mayıs 2015] 'Eski Türkiye'/AKP-Saray ittifakı: 'Yeni Türkiye' ... [17 Mart 2015] Parlamenter rejimi işler kılmak için... ... [29 Ocak 2015] Partiler, seçim ve 'yeni' anayasa sınavına ne kadar hazır? ... [15 Ocak 2015] Bizdeki İslâm: Korkan mı, korkutan mı? ... [8 Ocak 2015] 3. büyük korku: Hukuk ... [25 Aralık 2014] Güvensizlik ve istikrarsızlık sarmalında ba(ğ)zı yasalar ... [11 Aralık 2014] İnsan hakları mı, mezhep mi? ... [4 Aralık 2014] İktidarın iki büyük korkusu: ... ... [6 Kasım 2014] Yargılamada makul süre: Amaç ve araç çelişkisi ... [30 Ekim 2014] Anayasa'ya aykırı yasa önerisi... ... [2 Ekim 2014] Özgürlükten kaçışın 10. yılı... ... [11 Eylül 2014] 'Anayasa oyunu'na gelinmeye! ... [4 Eylül 2014] "Eski" hükümetle "yeni" Türkiye ... [21 Ağustos 2014] Resmi Gazete engeli: "Seçilme" itirafı ... [7 Ağustos 2014] CB seçimleri: Yanlış ve doğrular ... [31 Temmuz 2014] 'Yeni' Türkiye'de insan hakları... ... [17 Temmuz 2014] Ama hangi anayasa ... [10 Temmuz 2014] Ne vesayet, ne de siyaset makamı ... [7 Temmuz 2014] Halk, neyi oylayacak? ... [26 Haziran 2014] Silivri'yi 'darbeciler' mi inşa etti? ... [20 Haziran 2014] Tekli zorlama ve toplu onarım ikilemi ... [12 Haziran 2014] '.En çok ihlal kararı verilen ülke' ... [5 Haziran 2014] AYM, toplu özgürlükler sınavında ... [29 Mayıs 2014] 'Başkanlık Kaldıracı', 'Demokrasi Şalı' demek... ... [22 Mayıs 2014] Düzenleme/Denetleme ve Yaptırım ... [8 Mayıs 2014] CB seçimi: Yarışma-çatışma ikilemi ... [24 Nisan 2014] "Konusu suç teşkil eden emir." ... [17 Nisan 2014] MİT devleti inşasında AYM sınavı ... [10 Nisan 2014] Halk iradesine saygısızlık... ... [27 Mart 2014] Tek parti değil, koalisyon... ... [20 Mart 2014] 'Torba politikası' tutar mı? ... [6 Mart 2014] Anayasa'ya aykırı 'demokratikleşme' ... [27 Şubat 2014] Hukuk yoksa, çete var.. ... [13 Şubat 2014] Anayasa'ya "Açık Aykırılık" ... [6 Şubat 2014] 'Rüşvetle Mücadele Komisyonu' ... [30 Ocak 2014] Tunus, Türkiye'yi esinleyebilir mi? ... [23 Ocak 2014] ". Din ile siyasetin bir arada yürümediği" ... [16 Ocak 2014] Suçlu sayılmama ilkesini de karartan suçlular ... [2 Ocak 2014] 2014: "Hukukla tanışma" yılı olabilecek mi? ... [27 Aralık 2013] Yargıçlar, demokrasi aktörü olabilecek mi? ... [20 Aralık 2013] Anayasa, yargıçları da bağlar... ... [12 Aralık 2013] İnsan Hakları Dünya Mahkemesi ve Türkiye ... [5 Aralık 2013] Mısır, Tunus ve Türkiye ... [21 Kasım 2013] "Hamaney Kürdistan'da." ... [14 Kasım 2013] Muhafaza-kar(lı)lık ve sınırlar ... [31 Ekim 2013] Yeni bir anayasa değişikliği desteklenmeli mi? ... [24 Ekim 2013] 'AB İlerleme Raporu' yansız mı? ... [22 Ağustos 2013] Demokrasi yoluyla hizmet... ... [8 Ağustos 2013] Yönetimin adı ne? ... [21 Haziran 2013] Fişleyen, "Milli İrade" mi? ... [11 Nisan 2013] Oligarşi mi, anayasal monarşi mi? ... [29 Mart 2013] 'Barış sürecinde' siyaset ve hukuk ... [15 Mart 2013] YA AVRUPA OLMASAYDI? ... [7 Mart 2013] 4. Yargı paketi ve hukuk güvenliği ... [1 Mart 2013] "TEK" SEVENLER ÜLKESİNDE " YARGI BİRLİĞİ" ... [21 Şubat 2013] Yanlışlar zincirinde: Yetkisiz AKP, etkisiz CHP ... [14 Şubat 2013] İki 'ucu açık': Avrupa ve Anayasa ... [1 Şubat 2013] İHAM önündeki Türkiye (Birinci mi, sonuncu mu?) ... [3 Ocak 2013] 2013 neden önemli? ... [1 Kasım 2012] Anayasal krizi mi, demokrasi eksiği mi? ... [27 Eylül 2012] Bireysel başvuru etkili olabilir mi? ... [27 Temmuz 2012] Yaz gündemi ve özgürlükler ... [19 Temmuz 2012] "İnsan hakları alanında temayüz" edenler. ... [12 Temmuz 2012] "Yargı hizmetlerinin etkinleştirilmesi"nde hak ihlalleri... ... [5 Temmuz 2012] DGM-ÖYM-BACM : sayısal çoğunluğu kalıcı kılma araçları mı? ... [28 Haziran 2012] Havacılık hizmetlerinde grev yasağı, Anayasa'ya aykırı ... [22 Haziran 2012] AKP/AYM: Putin-Medvedev ... [9 Mart 2012] DENGE VE DENETLEME SİSTEMİ DE NE DEMEK? ... [1 Mart 2012] "28 ŞUBAT"A HAYIR, AMA YETMEZ...! ... [3 Kasım 2011] İnsan (enkazda), fikri (hapiste)... ...
Prof. Dr. İbrahim Özden KABOĞLU
BU SITENIN ÖNCELIKLI AMACI Ülkede evrensel, çagdas ve toplumcu bir hukuk ve yönetim anlayisini egemen kilmak üzere,
HUKUKÇULAR VE SORUMLULUK DUYAN HERKES ortak akil üretebilecekleri, ortak tutum belirleyebilecekleri bir iletisim, paylasim ve tartisma ortaminda BULUSTURMAKTIR.
Yeni Yaklasimlar, ortak çalisma ürünüdür. Sitede yer alan yazilardan yazari sorumludur. Kaynak gösterilerek alinti yapilabilir.
Websitesi ile lgili sorulariniz için buraya tiklayin. Diger konularla ilgili sorulariniz için iletisim sayfasindan ilgili kisi ile irtibata geçebilirsiniz.
Yeni Yaklasimlar © 2016 - [ARENA YAZILIM] - E-Müvekkil Pro™