Yazdırmak için tıklayın Eposta Olarak göndermek için tıklayın Yorum Eklemek için tıklayın
YARGIÇ VE VİCDAN
13 Ocak 2012, Av. Başar YALTI
, Av. Başar YALTI

Türk Dil Kurumu sözlüğünde vicdan; kişiyi kendi davranışları hakkında bir yargıda bulunmaya iten, kişinin kendi ahlak değerleri üzerine dolaysız ve kendiliğinden yargılama yapmasını sağlayan güç olarak tanımlamaktadır. Bir başka sözlükte ise vicdan; kişinin kendi kendini yargılayarak, doğruyu ve iyiyi yapma görevini kendine tanıması, (Türkçe Sözlük, Yıldız Özkan, Kare Yayınları) olarak tanımlanmıştır.

Vicdan kişinin adalet olgusu karşısındaki duruşunu belirler. Bu özelliği nedeniyle çoğu kimse vicdanı, içimizdeki yargıç, adaleti bulmamıza yarayan pusula olarak görmektedir. Vicdan, davranışların ahlaki/etik bir nedene dayalı olarak yürütüldüğünün, kişinin bir adalet ölçütüne sahip olduğunun göstergesidir.
 
İçinde yaşadığımız toplumun herhangi bir bireyi olarak, diğer kişilerden, toplumsal tutarlık adına adil davranış beklentisi içinde oluruz. Bu beklenti, kamusal sorumluluk taşıyan kişilerden öncelikle istenilebilir bir beklentidir. Yargıçlar, en önemli kamusal iş olan yargılama görevini toplum adına üstlenmiş olduklarından, yargıçlardan, görev yaparlarken vicdani ölçütlere uygun davranmalarını beklemek, herkesin hakkıdır.
 
Böyle bir kamusal istek, Anayasanın 138. Maddesinde yargıçların; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm verecekleri belirtilerek dile getirilmiştir. Anayasal çerçeveden bakıldığında, son tahlilde vicdani kanaatlerine göre karar veren yargıçlarda bulunması gereken en önemli özelliğin, “vicdan özgürlüğüne” sahip olmak ve onu özümsemek olduğu ortaya çıkmaktadır.
 
Vicdan özgürlüğü; özünde, irade özgürlüğü, düşünce özgürlüğü demektir. Bu özgürlük, yargıcın yasaları uygularken bağımsız davranıp davranmadığının göstergesi olarak önem taşır. Vicdan özgürlüğü; mensup olunan inanç sistemi dâhil, her türlü bireysel bağlılık ve aidiyeti, karar verirken bir yana itmek, taraflar karşısında eşit tutum takınmak, maddi ve manevi hiçbir etki ve tahakküm altında kalmadan dürüstçe karar verebilme yetisini / becerisini gösterebilmektir.
 
Yargıçlar için davranış kuralları bu amaçla konulmuştur. 2803 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununun 82. Maddesinde, sıfat ve görevlerinin gereklerine uymayan tutum ve davranışları nedeniyle yargıçlar hakkında soruşturma yapılabileceği, 68. Maddede ise,  yaptıkları işler veya davranışlarıyla görevini doğru ve tarafsız yapamayacağı kanısını uyandıran yargıçlar için en ağır yaptırımlardan olan yer değiştirme cezası verilebileceği, bu tür tutumların sürdürülmesi halinde ise meslekten çıkartılma yaptırımı uygulanacağı belirtilmiştir.
 
Bangalor Yargısal Davranış İlkerlerine göre de yargıçlar, dürüst davranmak zorundadırlar. Bangalor ilkeleri gereğince, adaletin, hakkaniyetin sadece taraflar arasında gerçekleşmiş olması yeterli görülmemekte, adaletin kamusal görünürlük şeklinde gerçekleşmiş olması da aranmaktadır. Yani, “Berlin’de yargıçlar var” dedirtecek bir kanaatin, “Silivri’de yargıçlar var, Diyarbakır’da yargıçlar var…” biçiminde toplumda oluşması da istenilmektedir.
 
Mahkeme hükmü, Türk Ulusu adına verilmesine karşın, yargılamada halkı temsil eden jüri benzeri bir unsur bulunmamaktadır. Yargı sistemimizde bu yük yargıcın sırtındadır. Bu nedenle yargıç; aynı zamanda halkı, toplumu temsil ettiğini, toplum adına karar verdiğini unutamaz. Yargıcın toplumsal temsil yeteneği, kamu vicdanını ne ölçüde algıladığıyla değerlendirilir. Dolayısıyla kamu vicdanıyla, yargıç vicdanı arasında bağ kurulması zorunludur. Yargı yetkisini kullandığı sırada/sürede yargıcın vicdanı, artık kişisel bir vicdan değildir. Yargıç, kamu vicdanını temsil etmek, onu anlamak, algılamak ve o çerçevede hareket etmek zorundadır.
 
Yargıç, yargılama yaparken, karşısına gelen insanları ilişkilerinden soyutlayarak değerlendiremez. Gerçek adalet, insanın sosyal, kültürel, ekonomik, hatta siyasal koşullarla çevrili olduğu reel bir ortam içerisinde değerlendirilmesine bağlı olarak yerine getirilebilir. Ancak değerler dünyası özü gereği sosyal ve ideolojiktir. Bu nedenle yargıç, davranışlarını, günübirlik veya dönemsel eğilimlere, politik tutumlara uyumlaştırma gayreti içinde olmamalıdır. Kişisel vicdan, kısa süreli gel-git lere tepki verse de, yargıç vicdanı dönemsel siyasal etkilere kapısını açık tutamaz. Çünkü yargıç vicdanı kişisel bir vicdan olmadığı gibi kamusal bir vicdan olarak da yetersiz kalır. İnsanlığın günümüze biriktirerek taşıdığı insan hakları, evrensel değerlere dönüşmüş ve insanlığın vicdanı haline gelmiştir. Yargıç bu vicdanı yüreğinde taşımalıdır. Yargıç vicdanı, insanlığa ait bir vicdan olarak evrensellik değerleri ile donanımlı olmalıdır. (Anys. M.90/4) Bu anlamıyla yargıç, diyalektik bir kavrayışla, yerel, göreceli kavram ve değerleri evrensele taşıyan kişidir.  
 
Ancak son zamanlarda yargıç kararlarının kamu vicdanı ile evrensel değerlerle çatıştığına sıkça rastlamaktayız. Evrenseli kavramaktan uzak, kamusal duyarlığı kalmamış, kendi yetiştiği çevrenin anlayışı ve değerlerine hapsolmuş yargıç kararları hukukun gelişimine ve özgürlüklere engel olmaktadır. Yargılama sürecinde denge ve uyum gözetmeyen mahkeme karar ve uygulamaları kamuoyuna yansıdıkça, yürekler sızlamakta, yargı sistemine olan güven duygusu hızla erimektedir.
 
Özel yetkili ağır ceza mahkemelerinde görülmekte olan siyasal nitelikli yargılamalarda ise adil yargılamanın neredeyse hiçbir ölçüsü kalmamış, yargılamalar siyasal öç alma ve hesaplaşmaya dönüşmüştür. Yansız genel kamuoyunda ve hukuk çevrelerinin neredeyse tamamında yaygın olan bu görüş, bu mahkeme yargıçlarının vicdanlarını sorgulamayı gerektirmektedir.
 
Şimdi sormak gerekmez mi: Bu mahkemelerin yargıçları hangi vicdani kanaate göre karar vermektedirler? Evrensel insan hakları değerleriyle donanmış, evrensel vicdana göre mi? Anayasanın gereği olan kamu vicdanına göre mi? Özel yönlendirmelere açık kendi vicdani kanaatlerine göre mi? Eğer sonuncusu ise bu, görevi kötüye kullanma değil midir? Eğer öyleyse bu, yargıçlar için 2803 sayılı Yasanın 68. Maddesinin uygulanmasını gerektirmez mi? Bu konuda HSYK na görev düşmez mi?
 
Av. Başar YALTI
 
NOT : Bu yazı, aynı isimle, İstanbul Barosu’nun 2012/1 sayılı Dergisinde yayınlanacak makalenin kısaltılmış halidir.

 

[Bu yazı 2193 kez okundu]
Av. Başar YALTI

YAZARIN DİĞER YAZILARI: [57]
[10 Nisan 2017] HALKOYLAMASI VE OYLAMANIN GÜVENLİĞİ ... [4 Mart 2017] PARADİGMA DEĞİŞİYOR! ... [19 Ocak 2017] CEHALETİN TAHAKKÜMÜ ... [24 Ekim 2016] BAROLAR VE AVUKATLAR NEDEN İLGİSİZLER? ... [11 Eylül 2016] 'HUKUK DEVLETİNİN SONU' ... [9 Mayıs 2016] TÜRBANLI YARGIÇ OLUR MU? ... [8 Şubat 2016] YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE TOPLUMSAL BARIŞ ... [20 Ocak 2016] YUMURTAYI BALYOZLA KIRMAK! ... [23 Kasım 2015] CUMHURİYET ... [19 Ekim 2015] İKTİDAR VE HUKUK ... [19 Ağustos 2015] Bir Yöntem Önerisi: Beyin Fırtınası Ve Kürt Sorunu ... [9 Temmuz 2015] ANAYASA MAHKEMESİ NEREYE? ... [1 Haziran 2015] SEÇİMLER VE GÜVENLİK ... [1 Mayıs 2015] YARGIÇLARIN TUTUKLANMASI ÜZERİNE ... [29 Nisan 2015] AVUKATLAR SINANAMAZ! ... [16 Mart 2015] BİLGİNİN DEMOKRATİKLEŞMESİ YA DA BİLGİYİ SİYASALLAŞTIRMAK ... [9 Şubat 2015] "AYDINLANMA" NEYE YARAR? ... [1 Ocak 2015] 2015 YILI BAŞLARKEN. ... [15 Aralık 2014] AVUKATLAR SEÇİMİNİ YAPTI ... [10 Kasım 2014] NASIL BİR CUMHURİYET ... [28 Ağustos 2014] DEVLET BENİM ... [6 Nisan 2014] AVUKAT ... [2 Mart 2014] POLİSLEŞEN YARGIÇ ANLAYIŞI ... [12 Ocak 2014] NE DEĞİŞECEK? ... [25 Aralık 2013] DURUŞMA SALONLARI BÜYÜDÜKÇE... ... [11 Kasım 2013] ATATÜRK YAŞIYOR! ... [13 Eylül 2013] Yeni adli yıl başlarken ... [16 Mayıs 2013] Desteklediğimiz adayın kazanması halinde biz ancak mutlu oluruz ... [12 Nisan 2013] BÜYÜK GREV YA DA BÜYÜK BARO! ... [2 Kasım 2012] BAROLAR SEÇİMİNİ YAPTI! ... [24 Eylül 2012] BALYOZLA DEMOKRASİ KURULMAZ! ... [31 Ağustos 2012] Bir Yöntem Önerisi: Beyin Fırtınası Ve Kürt Sorunu ... [11 Temmuz 2012] BAROLARI ELE GEÇİRMEK YA DA "AHLAKSIZ TEKLİF" ... [11 Haziran 2012] KENTSEL DÖNÜŞÜM VE YOL AÇACAĞI SORUNLAR ... [3 Haziran 2012] İSTANBUL BAROSU NE YAPMALI? ... [13 Mayıs 2012] YARGIYI, YARGIÇTAN KORUMAK! ... [4 Nisan 2012] 12 EYLÜL YARGILAMASI BİR ALDATMACADIR ... [14 Şubat 2012] YARGI VE MİT KAVGASININ NERESİNDEYİZ? ... [1 Şubat 2012] YENİ YAKLAŞIMLAR NASIL DOĞDU, NEREYE GİDİYOR? ... [30 Aralık 2011] 2012 YE GİRERKEN YARGI VE ADALET ... [29 Ağustos 2011] AVUKATIN ADI YOK ... [5 Ağustos 2011] TSK YANLIŞLARININ BEDELİNİ ÖDÜYOR! ... [4 Temmuz 2011] SON SAHNE ... [20 Haziran 2011] YİNE BANA HÜSRAN, BANA YİNE HASRET VAR. ... [30 Mayıs 2011] YEREL YÖNETİMLER ÖZERKLİK ŞARTI ... [20 Nisan 2011] AVUKAT * ... [21 Mart 2011] TANI BUNLARI TANI DA BÜYÜ! ... [5 Mart 2011] Yargının Özelleştirilmesi Ve Çok Hukukluluk ... [17 Şubat 2011] NEREYE KADAR? ... [2 Şubat 2011] SAYGINLIK ... [4 Kasım 2010] BAROLARIN İŞLEVİ ... [27 Mart 2010] DEMOKRATİK KURNAZLIK!.. ... [25 Şubat 2010] AVUKATIN DOSYA İNCELEME YETKİSİ ... [9 Şubat 2010] BAROLAR VE DEMOKRATİK YÖNETİM ANLAYIŞI ... [4 Aralık 2009] KÖRLÜK ... [18 Kasım 2009] İRTİCAYA GÜL BAHÇESİ ... [17 Kasım 2009] AÇILIMIN HUKUKA ETKİSİ ...
Av. Başar YALTI
BU SITENIN ÖNCELIKLI AMACI Ülkede evrensel, çagdas ve toplumcu bir hukuk ve yönetim anlayisini egemen kilmak üzere,
HUKUKÇULAR VE SORUMLULUK DUYAN HERKES ortak akil üretebilecekleri, ortak tutum belirleyebilecekleri bir iletisim, paylasim ve tartisma ortaminda BULUSTURMAKTIR.
Yeni Yaklasimlar, ortak çalisma ürünüdür. Sitede yer alan yazilardan yazari sorumludur. Kaynak gösterilerek alinti yapilabilir.
Websitesi ile lgili sorulariniz için buraya tiklayin. Diger konularla ilgili sorulariniz için iletisim sayfasindan ilgili kisi ile irtibata geçebilirsiniz.
Yeni Yaklasimlar © 2016 - [ARENA YAZILIM] - E-Müvekkil Pro™