Yazdırmak için tıklayın Eposta Olarak göndermek için tıklayın Yorum Eklemek için tıklayın
CUMHURİYET
23 Kasım 2015, Av. Başar YALTI
, Av. Başar YALTI

Cumhuriyet, Latince res (şey / mal) puplica (halk) deyiminden gelen repuplic (İng) / republique (Frz) sözcüğünün karşılığıdır. Cumhuriyet, Arapça “cumhur” kökünden türetilmiştir. Arapça ’da cumhur, toplu halde bulunan halk demektir. Cumhuriyet sözcüğünün etimolojik köklerine inildiğinde, ister Arapça, ister Latince anlamı dikkate alınsın, “halkın malı olan devlet” anlamı karşımıza çıkmaktadır. Cumhuriyet, halk topluluğuna ait devlet biçimi demektir.

Cumhuriyet bir devlet şeklidir. Tanımı gereği, halk egemenliğine dayanır ve devleti temsil edenler seçimle belirlenir. Monarşilerde olduğu gibi, yönetenler veraset yoluyla gelmezler. Cumhuriyetin özü demokratiktir ancak cumhuriyet ve demokrasi özdeş kavramlar değildir. Bu nedenle cumhuriyet, bir yönetim biçimi olan demokrasiyle karıştırılmamalıdır. Çünkü devlet biçimi monarşi olup, demokratik şekilde yönetilen devletler (örneğin İngiltere, Belçika vb) olduğu gibi, devlet şekli cumhuriyet olmasına karşın, anti demokratik (despotik) cumhuriyetler olduğu bilinmektedir.

Cumhuriyet düşüncesi, eski Yunandan, Roma’dan beri sürekli gelişen bir düzen anlayışını temsil etmektedir. Cumhuriyetçi düşüncenin köklerini, Aritoteles, Polybios ve Cicero gibi düşünürlerde bulmak mümkündür. Daha sonra araya giren ve bin yıldan fazla süren karanlık çağdan sonra Cumhuriyet fikri, aydınlanma devrimiyle birlikte yeniden canlılık kazanmış ve siyasal düşüncenin merkezine yerleşmiştir.

Makyavel, Montesquieu ve Jean Jacques Rousseau’nun fikri katkılarından sonra Cumhuriyet, Fransız İhtilali ile asıl anlamına kavuşmuştur.

Aslında Fransa’dan daha önce Amerika’da 13 İngiliz kolonisinin 1776 tarihli Bağımsızlık Bildirisi, 1789 Fransız İhtilali sonucunda yayınlanan İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisiyle benzerlik taşır. ABD ile Fransa cumhuriyetçiliği arasındaki temel fark, Fransa’da, bir halk ihtilali sonucu cumhuriyete kavuşulurken, ABD de jakoben model yerine, gönüllü olarak bir araya gelen kolonilerin imzaladıkları sözleşmeyle cumhuriyet fikrinin hayat bulmuş olmasıdır. Fakat Fransız İhtilali, monarşik bir devlet yapısından halk egemenliğine geçiş için, bütün dünyada milat olarak kabul edilir. Dolayısıyla Fransız İhtilalinin üç ilkesi olan özgürlük, eşitlik ve kardeşlik, cumhuriyetin de ilkeleri olarak kabul görür.

Cumhuriyet modernitenin rejimidir.

Cumhuriyetin esin kaynağı aydınlanma felsefesidir.

Cumhuriyetin öznesi yurttaştır ve cumhuriyet, yurttaşlık hukuku üzerine inşa edilmiştir.

Cumhuriyete ana karakterini özgürlük ilkesi verir. Yurttaşı her türlü tahakküme (mahalle baskısına) karşı koruyan bir toplumsal düzen özlemi cumhuriyetçi anlayışın odak noktasını oluşturur. Toplumsal gelişme için yaratıcılık, yaratıcılık için sorgulayan özgür birey şarttır. Bu nedenle cumhuriyet düzeninde, fiziki ya da manevi her türlü baskı odağını ortadan kaldıran politikalar izlenir. Yurttaşların, özel bir topluluğa aidiyetini öne çıkartan etnik / milliyetçi / cemaatçi / komüniteci anlayışlara ve soyut evrenselcilik anlamındaki köksüz, kozmopolit liberal tehlikeye karşı korunmalarına özel önem verilir.

Philip Pettit’in dediği gibi, cumhuriyette; müdahalenin olmadığı liberal özgürlük düşüncesinin yerini, boyunduruk altına girme ihtimalinin olmadığı cumhuriyetçi özgürlük anlayışı alır. 

Cumhuriyetçi rejimler yurttaşlara özgürlük ve güvenlik garantisi verirler.

Cumhuriyetçi anlayış, yurttaşın kendi yaşantısı üzerindeki egemenliğini koruma konusunda titizdir. Bireyi kollektiviteye teslim etmez. Ama aynı zamanda, kamusal sorunlara duyarlığı, toplumsal aidiyet duygusuna sahip olmayı, toplumda yerleşik hale gelmesini istediği eşit yurttaşlık hukukunu geliştirmeyi de ihmal etmez. Cumhuriyet, toplumu, özel bireyler yığınına indirgemez. Atomize bireyi değil, toplum içinde bireyi esas alır. Kimlikleri inkâr etmez. Ancak cumhuriyetçi özgürlük anlayışı, belli aidiyetlere hapsolup kalmayı değil, oralardan çıkma imkan ve becerisini yurttaşlara fırsat olarak tanımak ve sunmak ister. Çünkü hiçbir aidiyet bağının tek başına bireysel olanakları harekete geçirmeye yetmeyeceğini bilerek, özgürleşmeyi sağlayacak ortam ve koşulları yaratmanın kamusal bir görev olduğunu kabul eder.

Liberalizm, bireysel alanı sadece devletin müdahalesine karşı savunurken, cumhuriyetçi anlayış bunu yeterli görmez. Zayıf durumda olanları özellikle kadınları, sömürülmeye açık sınıf, sosyal katman ve kesimleri baskıcı kültürel değerlere ve patronların, güçlülerin keyfi tutumlarına karşı korumaya alır.

Cumhuriyetin diğer temel dayanağı, eşitlik düşüncesi ve yurttaşların eşitlik taleplerini yerine getirme iradesidir. Bu nedenle, sosyal adalet kavramını cumhuriyet düşüncesiyle birlikte anmak mümkündür. Cumhuriyetin üç temel ilkesine bir dördüncüyü eklemek gerekirse, o ancak, adalet kavramı olabilir. Cumhuriyet düzeninde adalete verilen önem eşitlik fikrinden kaynaklanır. Cumhuriyette her yurttaş, yasa önünde eşittir. Ancak yasa önündeki eşitlik kuralının toplumda zor durumda bulunan kişi ve kesimleri güvenceye almadığı yaşanarak görülmektedir. Bu bakımdan cumhuriyetin eşitlik anlayışı sosyal ve ekonomiktir. Cumhuriyette adalet anlayışı ve hukuk, sosyal adaleti gerçekleştirecek şekilde düzenlenir. Sosyal ve ekonomik eşitlik sağlanırken, Sovyet tipinde olduğu gibi mülkiyet ortadan kaldırılarak değil, mülksüzlerin mülk edinmelerini sağlayan sosyal politikalar uygulanarak eşitlik sağlanmaya çalışılır.

Cumhuriyet ne özgürlüğü ne de eşitliği diğerine feda eder. Bu iki değerin yozlaşarak benciliğe ve kolektivizme dönüşmemesi için kardeşlik adı altında bir sentez sunar. Kardeşlik ya da dayanışmacılık toplumsal barış ve güvenliğin temelini oluşturan risklerin ve avantajların sosyal sınıf ve katmanlar arasında eşit bir biçimde dağıtılmasının kabulü anlamındadır. Cumhuriyet; toplumsal barış ve adil yönetim için yurttaşlar arasında dayanışmayı sağlayacak duygusal bağların üretilmesine, insancıl geleneklerin yaratılmasına, iletişim ortamlarının geliştirilmesine çalışır.

Cumhuriyetin sahibi yurttaştır. Cumhuriyet, “Fikren, ilmen, fennen, bedenen, kuvvetli ve yüksek karakterli muhafızlar ister.” Cumhuriyet değerlerinin korunması bir yurttaşlık görevi olduğundan, eğitime cumhuriyet düzeninde özel önem verilir.

Halk dalkavuklarının, demagogların ve tahakküm odaklarının keyfi, otoriter yönetim kurmalarının önüne geçmek üzere, toplumun en yoksul kesimlerini de kapsayacak, cumhuriyetin etik değerleriyle beslenmiş parasız eğitim tüm yurttaşlara sağlanır. Cumhuriyette okul parasız ve zorunludur.

Cumhuriyetin okulu laiktir. Laiklik ilkesi, vicdan özgürlüğü ve insan onuru düşüncesinden kaynaklanır. Devlet dini diye bir şey olmaması yeterli görülmez. Devletin hiçbir dine, hiçbir biçimde ayrıcalık tanımaması kuralı uygulanır. Bu nedenle, aydınlanma felsefesine de koşut olarak cumhuriyet, toplumun seküler bir yapıya kavuşması için çalışır. Cumhuriyet, yurttaşın inancına ve ibadetine karışmaz, ancak dinin toplumsal görünürlüğüne devlet destek olmaz.

Cumhuriyetçi anlayış, milliyetçiliğin karşısına yurtseverlik duygusunu koyar.

Cumhuriyetçi yurtseverlik, etnik, dini vb. kültürel özelliklere göre tanımlanmış milliyetçi sapmalara karşı cumhuriyete aidiyeti öne çıkartır. Cumhuriyetçi yurtseverlik toplulukların tarihine bağlılığını inkar etmez. Tarihe küsen bir anlayışı dayatmaz. Tarihi geleceğin inşası için değerlendirir.

Günümüz cumhuriyetçilik anlayışında, katılımcı bir yönetim anlayışı ve buna bağlı olarak aktif yurttaş kavramı öne çıkmış bulunmaktadır. Temsili sistemin yetersizliklerinin yaşanarak görüldüğü, çoğunluğun tahakkümüne dönüşen, kamuoyu tepkilerine duyarsız, belli aralıklarla yapılan seçimler yerine, iktidarın sürekli olarak sorgulanabildiği, hesap verilebilirliğin mümkün kılındığı bir yönetim anlayışı, çağdaş cumhuriyetçi bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir.

Liberalizmin savunduğu devletin tarafsızlığı fikri, son tahlilde, çoğunluk kültürünün azınlık kültürüne kendisini empoze eden bir sonuç doğurmaktadır. Bireyin kendi kültüründen yararlanması ve onu başkalarıyla paylaşması hakkı, cumhuriyetçiliğe aykırı değildir. Ancak kültürel haklar tanınırken, kamusal alanın kullanılması belli kimlik ve kültürlere ayrıcalık olarak sunulmaz, etnik veya dini kimlikler nedeniyle kamusal alanın parçalanmasına izin verilmez ve kamusal alanlardan mahalle baskısı üretecek ortamlar yaratılmasına fırsat verilmez.

Açıklamaya çalıştığımız anlayışa göre kurulan Cumhuriyetimiz günümüzde, gericiliği, muhafazakarlığı ve piyasacılığı özendiren, maziperest bir yörüngeye girmiştir. Kamuculuk unutulmuş, laiklik neredeyse yok edilmiştir. Yurttaşlık kimliğinin üzeri örtülmüş, çok kimlikliliği demokratiklik olarak sunan bir kargaşa toplumu yaratılmıştır.  Bu tablonun yarattığı sorunları her alanda yaşıyoruz. Oysa Cumhuriyetçi anlayış, insanlık için, gelişme ve ilerleme yönünde çağdaş bir model olarak güncelliğini korumaktadır.

Çünkü cumhuriyetçi anlayış; bireyi tüketiciye dönüştüren liberal bir anlayışı değil, dini sömürerek kitleleri hipnotize eden, cehalete sürükleyen muhafazakârlaşmayı hiç değil, özgürlüğünü kamusal yaşamdaki etkinliklerinden alan etkin yurttaş için yaptığı düzenlemeleri önemseyen devrimci karakteri ile ayaktadır.

Anadolu’da kurulan demokratik ve laik Cumhuriyet, insanımızı feodal beylerin, toprak ağalarının, tarikat şeyhlerinin, cemaat liderlerinin tahakkümünden kurtarmaya ve çağdaş uygarlık düzeyine ulaştırmaya çalışmıştı. Anadolu, Cumhuriyetle birlikte hümanizmanın ışığıyla aydınlanmıştı.

Yaklaşık yüz yıl önce, mitolojide olduğu gibi, nehirlerin yönünü çevirerek, kokuşan yerleri temizleyen Herkül gücünde bir devrimci, Türk Ulusunun esenliğe çıkışını sağlamıştı. Ancak geldiğimiz aşamada, Cumhuriyetin aydınlık yüzü karartılmış, çağdaş uygarlık özelliği köreltilerek karanlık bir sürece girilmiştir.

Şimdi, yüz yıl sonra, girilen bu karanlık süreçten çıkışı sağlayacak yeni bir “Herkül” gücüne ihtiyacımız olduğu anlaşılıyor.

 

Av. Başar YALTI

 

 

[Bu yazı 1287 kez okundu]
Av. Başar YALTI

YAZARIN DİĞER YAZILARI: [58]
[18 Temmuz 2017] ADALET YÜRÜYÜŞÜ YENİ BİR UMUT DOĞURMUŞTUR. ... [10 Nisan 2017] HALKOYLAMASI VE OYLAMANIN GÜVENLİĞİ ... [4 Mart 2017] PARADİGMA DEĞİŞİYOR! ... [19 Ocak 2017] CEHALETİN TAHAKKÜMÜ ... [24 Ekim 2016] BAROLAR VE AVUKATLAR NEDEN İLGİSİZLER? ... [11 Eylül 2016] 'HUKUK DEVLETİNİN SONU' ... [9 Mayıs 2016] TÜRBANLI YARGIÇ OLUR MU? ... [8 Şubat 2016] YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE TOPLUMSAL BARIŞ ... [20 Ocak 2016] YUMURTAYI BALYOZLA KIRMAK! ... [19 Ekim 2015] İKTİDAR VE HUKUK ... [19 Ağustos 2015] Bir Yöntem Önerisi: Beyin Fırtınası Ve Kürt Sorunu ... [9 Temmuz 2015] ANAYASA MAHKEMESİ NEREYE? ... [1 Haziran 2015] SEÇİMLER VE GÜVENLİK ... [1 Mayıs 2015] YARGIÇLARIN TUTUKLANMASI ÜZERİNE ... [29 Nisan 2015] AVUKATLAR SINANAMAZ! ... [16 Mart 2015] BİLGİNİN DEMOKRATİKLEŞMESİ YA DA BİLGİYİ SİYASALLAŞTIRMAK ... [9 Şubat 2015] "AYDINLANMA" NEYE YARAR? ... [1 Ocak 2015] 2015 YILI BAŞLARKEN. ... [15 Aralık 2014] AVUKATLAR SEÇİMİNİ YAPTI ... [10 Kasım 2014] NASIL BİR CUMHURİYET ... [28 Ağustos 2014] DEVLET BENİM ... [6 Nisan 2014] AVUKAT ... [2 Mart 2014] POLİSLEŞEN YARGIÇ ANLAYIŞI ... [12 Ocak 2014] NE DEĞİŞECEK? ... [25 Aralık 2013] DURUŞMA SALONLARI BÜYÜDÜKÇE... ... [11 Kasım 2013] ATATÜRK YAŞIYOR! ... [13 Eylül 2013] Yeni adli yıl başlarken ... [16 Mayıs 2013] Desteklediğimiz adayın kazanması halinde biz ancak mutlu oluruz ... [12 Nisan 2013] BÜYÜK GREV YA DA BÜYÜK BARO! ... [2 Kasım 2012] BAROLAR SEÇİMİNİ YAPTI! ... [24 Eylül 2012] BALYOZLA DEMOKRASİ KURULMAZ! ... [31 Ağustos 2012] Bir Yöntem Önerisi: Beyin Fırtınası Ve Kürt Sorunu ... [11 Temmuz 2012] BAROLARI ELE GEÇİRMEK YA DA "AHLAKSIZ TEKLİF" ... [11 Haziran 2012] KENTSEL DÖNÜŞÜM VE YOL AÇACAĞI SORUNLAR ... [3 Haziran 2012] İSTANBUL BAROSU NE YAPMALI? ... [13 Mayıs 2012] YARGIYI, YARGIÇTAN KORUMAK! ... [4 Nisan 2012] 12 EYLÜL YARGILAMASI BİR ALDATMACADIR ... [14 Şubat 2012] YARGI VE MİT KAVGASININ NERESİNDEYİZ? ... [1 Şubat 2012] YENİ YAKLAŞIMLAR NASIL DOĞDU, NEREYE GİDİYOR? ... [13 Ocak 2012] YARGIÇ VE VİCDAN ... [30 Aralık 2011] 2012 YE GİRERKEN YARGI VE ADALET ... [29 Ağustos 2011] AVUKATIN ADI YOK ... [5 Ağustos 2011] TSK YANLIŞLARININ BEDELİNİ ÖDÜYOR! ... [4 Temmuz 2011] SON SAHNE ... [20 Haziran 2011] YİNE BANA HÜSRAN, BANA YİNE HASRET VAR. ... [30 Mayıs 2011] YEREL YÖNETİMLER ÖZERKLİK ŞARTI ... [20 Nisan 2011] AVUKAT * ... [21 Mart 2011] TANI BUNLARI TANI DA BÜYÜ! ... [5 Mart 2011] Yargının Özelleştirilmesi Ve Çok Hukukluluk ... [17 Şubat 2011] NEREYE KADAR? ... [2 Şubat 2011] SAYGINLIK ... [4 Kasım 2010] BAROLARIN İŞLEVİ ... [27 Mart 2010] DEMOKRATİK KURNAZLIK!.. ... [25 Şubat 2010] AVUKATIN DOSYA İNCELEME YETKİSİ ... [9 Şubat 2010] BAROLAR VE DEMOKRATİK YÖNETİM ANLAYIŞI ... [4 Aralık 2009] KÖRLÜK ... [18 Kasım 2009] İRTİCAYA GÜL BAHÇESİ ... [17 Kasım 2009] AÇILIMIN HUKUKA ETKİSİ ...
Av. Başar YALTI
BU SITENIN ÖNCELIKLI AMACI Ülkede evrensel, çagdas ve toplumcu bir hukuk ve yönetim anlayisini egemen kilmak üzere,
HUKUKÇULAR VE SORUMLULUK DUYAN HERKES ortak akil üretebilecekleri, ortak tutum belirleyebilecekleri bir iletisim, paylasim ve tartisma ortaminda BULUSTURMAKTIR.
Yeni Yaklasimlar, ortak çalisma ürünüdür. Sitede yer alan yazilardan yazari sorumludur. Kaynak gösterilerek alinti yapilabilir.
Websitesi ile lgili sorulariniz için buraya tiklayin. Diger konularla ilgili sorulariniz için iletisim sayfasindan ilgili kisi ile irtibata geçebilirsiniz.
Yeni Yaklasimlar © 2016 - [ARENA YAZILIM] - E-Müvekkil Pro™